Чаро релятсионӣ?
Мо бо се навъи амсилаи маълумот шинос шудем: иерархӣ, шабакавӣ ва релятсионӣ. Барои нигаҳдории маълумот амсилаи релятсионӣ авлотар ҳисоб меёбад: аксар муҳитҳои компютерӣ маҳз ба ҷадвалҳо нигаронида шудаанд. Дар акси ҳол амсилаҳои иерархӣ ва шабакавиро дар вақти дилхоҳ ба релятсионӣ табдил додан мумкин аст.
Дар амсилаҳои иерархӣ ва шабакавӣ ҳар як сатҳи иттилоотӣ як синфи объектҳоро ифода мекард. Дар амсилаи релятсионӣ синфи алоҳидаи объектҳо бо ёрии ҷадвал тасвир мешавад. Пас қоидаи табдил чунин аст:
Мисол: нуқтаҳои аҳолинишини Замин
Амсилаи иерархии нуқтаҳои аҳолинишини сайёраи Замин чор сатҳ дорад:
- сатҳи решавӣ – сайёраи Замин;
- сатҳи дуюм – қитъаҳо (Австралия, Осиё, Антарктида, Африқо, Аврупо, Амрикои шимолӣ, Амрикои ҷанубӣ);
- сатҳи сеюм – мамлакатҳо (масалан, дар Осиё: Ӯзбекистон, Тоҷикистон, Қирғизистон);
- сатҳи чорум – нуқтаҳои аҳолинишин (масалан, дар Тоҷикистон: Турсунзода, Ҳисор, Душанбе, Ваҳдат).
Решаи дарахт нақши номи махзани маълумот-ро мебозад. Се сатҳи дигарро ба се ҷадвал табдил медиҳем: «Қитъаҳо», «Мамлакатҳо», «Нуқтаҳои аҳолинишин». Байни ҷадвалҳои ҳамсоя робитаи 1:Б муайян мешавад: канори «як» ба ҷадвале, ки сатҳи болоиро тасвир мекунад, канори «бисёрӣ» – ба ҷадвали сатҳи поёнӣ (тобеъ).
Барои пайвастани ҷадвалҳо дар ҷадвали тобеъ майдони иловагӣ мегузоранд: он калиди ҷадвали болоиро нигоҳ медорад. Масалан, дар «Мамлакатҳо» майдони «Рамзи қитъа» нишон медиҳад, ки мамлакат ба кадом қитъа тааллуқ дорад.
Мисол: шавқу ҳаваси наврасон
Дар амсилаи шабакавии «Шавқу ҳаваси наврасон» ду сатҳ ҳаст: «Шавқу ҳавас» ва «Наврас». Ҳар сатҳ ҷадвали алоҳида мешавад, ва байни ду ҷадвал робитаи Б:Б мемонад (як наврас якчанд шавқ дорад, як шавқ ба якчанд наврас тааллуқ дорад). Дар махзани воқеӣ Б:Б-ро бевосита нигоҳ намедоранд: ҷадвали сеюм илова мекунанд, ки онро дар Дарси 56 дидем ва дар Дарси 64 такроран мебинем.
Худ табдил диҳед
Дар виҷети зерин ду амсила ҳаст. Барои ҳар кадом сатҳҳоро ба ҷадвал табдил диҳед, калидҳоро интихоб кунед ва робитаро муайян кунед.