Такрор ва санҷиш: боби 4 · 1/3. Нобаробариҳои хаттӣ ва системаҳои онҳо - Алгебра — синфи 8
Асосӣ Курсҳо Алгебра — синфи 8 4. Нобаробариҳо
Такрор ва санҷиш: боби 4 · 1/3. Нобаробариҳои хаттӣ ва системаҳои онҳо 1 соат
Назария Дарси 18 аз 20 Хониш: 11 дақиқа Саволҳо: 5
Қоидаҳои асосӣ
Қоидаҳои бандҳои 34–36-ро ба хотир оред: нобаробариҳои ададиро бо a − b a - b a − b муқоиса мекунем; ба ҳарду қисм ададро ҷамъ кардан мумкин; ба адади мусбат зарб кунем — аломат мемонад, ба манфӣ — иваз мешавад; нобаробариҳои якхеларо ҷамъ мекунем. Дар бандҳои 37–41 онҳоро ба нобаробариҳо бо тағйирёбанда татбиқ кардем.
Мавзӯъ Қоида Фосилаҳо ( a ; b ) (a;\ b) ( a ; b ) — a < x < b ; a < x < b; a < — қавси гирд — адад дохил нест; ҳамеша бо қавси гирд
навбатӣ Такрор ва санҷиш: боби 4 · 2/3. Кори санҷишӣ: бандҳои 37–41 1 соат
x <
b ;
a ≤ x ≤ b ; a \le x \le b; a ≤ x ≤ b ; Буриш ва ҳамҷояшавӣ A ∩ B A \cap B A ∩ B — ададҳои ҳам дар A A A , ҳам дар B ; B; B ; A ∪ B A \cup B A ∪ B — ададҳои ақаллан дар як маҷмуъ; қисми умумӣ нест — ∅ \varnothing ∅
Нобаробарии хаттӣ гузаронидани ҷамъшаванда бо аломати муқобил; ба манфӣ зарб ё тақсим — аломатро иваз кунед; 0 ⋅ x > b 0 \cdot x > b 0 ⋅ x > b — ё ҳал надорад, ё ҳар адад
Система ҳар нобаробариро ҳал кунед, ҳалҳоро дар хат тасвир кунед, қисми умумиро (буришро) гиред
Нобаробарии дучанда табдил ба ҳар се қисм якбора; ба манфӣ зарб — ҳарду аломатро иваз кунед
Нобаробарии касран хаттӣ ададро ба чап гузаронед ва ба як каср оваред; сурат ва махраҷ аломати якхела (мусбат) ё муқобил (манфӣ); махраҷ ≠ 0 \ne 0 = 0
Қимати мутлақ ∣ x ∣ < a ⇔ − a < x < a ; \lvert x\rvert < a \Leftrightarrow -a < x < a; ∣ x ∣ < a ⇔ − a < x < a ; ∣ x ∣ > a ⇔ x < − a \lvert x\rvert > a \Leftrightarrow x < -a ∣ x ∣ > a ⇔ x < − a ё x > a ; x > a; x > a ; ∣ x − c ∣ < r \lvert x - c\rvert < r ∣ x − c ∣ < r — фосилаи ( c − r ; c + r ) (c - r;\ c + r) ( c − r ; c + r )
Намунаҳо Мисоли 1. Системаи { 3 x + 1 > − 2 , x − 1 2 ≤ 3 \begin{cases} 3x + 1 > -2, \\ \dfrac{x - 1}{2} \le 3 \end{cases} ⎩ ⎨ ⎧ 3 x + 1 > − 2 , 2 x − 1 ≤ 3 -ро ҳал карда, ҳалҳои бутунро номбар мекунем.
3 x > − 3 , 3x > -3, 3 x > − 3 , x > − 1 ; x > -1; x > − 1 ; x − 1 ≤ 6 , x - 1 \le 6, x − 1 ≤ 6 , x ≤ 7. x \le 7. x ≤ 7. Қисми умумӣ: ( − 1 ; 7 ] . (-1;\ 7]. ( − 1 ; 7 ] . Ададҳои бутун: 0 , 0, 0 , 1 , 1, 1 , 2 , 2, 2 , 3 , 3, 3 , 4 , 4, 4 , 5 , 5, 5 , 6 , 6, 6 , 7. 7. 7.
Мисоли 2. Нобаробарии ∣ 2 x + 3 ∣ ≤ 7 |2x + 3| \le 7 ∣2 x + 3∣ ≤ 7 -ро ҳал мекунем: − 7 ≤ 2 x + 3 ≤ 7 , -7 \le 2x + 3 \le 7, − 7 ≤ 2 x + 3 ≤ 7 , − 10 ≤ 2 x ≤ 4 , -10 \le 2x \le 4, − 10 ≤ 2 x ≤ 4 , − 5 ≤ x ≤ 2. -5 \le x \le 2. − 5 ≤ x ≤ 2. Ҷавоб: [ − 5 ; 2 ] . [-5;\ 2]. [ − 5 ; 2 ] .
Мисоли 3. Нобаробарии x − 6 x + 2 ≥ 0 \dfrac{x - 6}{x + 2} \ge 0 x + 2 x − 6 ≥ 0 -ро ҳал мекунем. Сурат ва махраҷ аломати якхела доранд ё сурат нул аст: x ≥ 6 x \ge 6 x ≥ 6 (x + 2 > 0 x + 2 > 0 x + 2 > 0 худ ба худ), ё x < − 2 x < -2 x < − 2 (x − 6 < 0 x - 6 < 0 x − 6 < 0 худ ба худ). Ҷавоб: ( − ∞ ; − 2 ) ∪ [ 6 ; + ∞ ) . (-\infty;\ -2) \cup [6;\ +\infty). ( − ∞ ; − 2 ) ∪ [ 6 ; + ∞ ) .
Кор дар синф
Машқҳо Машқҳо аз рӯйи мавзӯъ гурӯҳбандӣ шудаанд. Пешниҳод барои синф: 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 20, 22, 24, 26, 28, 31, 33. Барои хона: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 21, 23, 25, 27, 29, 32. Масъалаҳои ★: 17, 18, 19, 30.
Фосила, порча, буриш ва ҳамҷояшавӣ 1. Ягон ададеро нишон диҳед, ки ба фосилаи додашуда тааллуқ дошта бошад:
а) ( 2,1 ; 4,3 ) ; (2{,}1;\ 4{,}3); ( 2 , 1 ; 4 , 3 ) ;
б) ( − 3,7 ; − 3,2 ) ; (-3{,}7;\ -3{,}2); ( − 3 , 7 ; − 3 , 2 ) ;
в) ( 4,5 ; 4,6 ) ; (4{,}5;\ 4{,}6); ( 4 , 5 ; 4 , 6 ) ;
г) ( − 0,3 ; − 0,1 ) . (-0{,}3;\ -0{,}1). ( − 0 , 3 ; − 0 , 1 ) .
2. Оё адади бутуне вуҷуд дорад, ки ба порчаи додашуда тааллуқ дошта бошад:
а) [ − 2,9 ; − 2,7 ] ; [-2{,}9;\ -2{,}7]; [ − 2 , 9 ; − 2 , 7 ] ;
б) [ − 2,4 ; − 1,7 ] . [-2{,}4;\ -1{,}7]. [ − 2 , 4 ; − 1 , 7 ] .
3. Ҳамаи ададҳои бутунро нишон диҳед, ки ба порчаи додашуда тааллуқ доранд:
а) [ − 3 ; 3 ] ; [-3;\ 3]; [ − 3 ; 3 ] ;
б) [ − 1,5 ; 4 ] ; [-1{,}5;\ 4]; [ − 1 , 5 ; 4 ] ;
в) [ 4,6 ; 9,2 ] ; [4{,}6;\ 9{,}2]; [ 4 , 6 ; 9 , 2 ] ;
г) [ − 1 ; 3 ] . [-1;\ 3]. [ − 1 ; 3 ] .
4. Оё адади 20,9 20{,}9 20 , 9 ба нимпорчаи [ 6 ; 21 ) [6;\ 21) [ 6 ; 21 ) тааллуқ дорад? Оё адади аз 20,9 20{,}9 20 , 9 калонтари ба ин нимпорча тааллуқдоштаро нишон додан мумкин аст? Оё дар [ 6 ; 21 ) [6;\ 21) [ 6 ; 21 ) адади аз ҳама калон ва адади аз ҳама хурд вуҷуд дорад?
5. Оё адади 5,01 5{,}01 5 , 01 ба нимфосилаи ( 5 ; 15 ] (5;\ 15] ( 5 ; 15 ] тааллуқ дорад? Оё адади аз 5,01 5{,}01 5 , 01 хурдтари ба ин нимфосила тааллуқдоштаро нишон додан мумкин аст? Оё дар ( 5 ; 15 ] (5;\ 15] ( 5 ; 15 ] адади аз ҳама хурд ва адади аз ҳама калон вуҷуд дорад?
6. Адади бутуни дархостшударо ёбед.
А) Адади калонтарини бутунро ёбед, ки нобаробариро қаноат мекунад:
а) n ≤ − 6 ; n \le -6; n ≤ − 6 ;
б) n < − 4,6 ; n < -4{,}6; n < − 4 , 6 ;
в) n < 5,2. n < 5{,}2. n < 5 , 2.
Б) Адади хурдтарини бутунро ёбед, ки нобаробариро қаноат мекунад:
а) n > − 9 ; n > -9; n > − 9 ;
б) n ≥ − 3,2 ; n \ge -3{,}2; n ≥ − 3 , 2 ;
в) n ≥ 7,9. n \ge 7{,}9. n ≥ 7 , 9.
7. Агар имконпазир бошад, адади хурдтарин ва калонтаринро нишон диҳед, ки ба маҷмуъи додашуда тааллуқ доранд:
а) [ 9 ; 17 ] ; [9;\ 17]; [ 9 ; 17 ] ;
б) [ 3 ; 10 ) ; [3;\ 10); [ 3 ; 10 ) ;
в) ( 12 ; 16 ) ; (12;\ 16); ( 12 ; 16 ) ;
г) ( 1 ; 8 ] . (1;\ 8]. ( 1 ; 8 ] .
а) ( − 6 ; 7 ) ∩ ( − 4 ; 5 ] = ( − 4 ; 5 ] ; (-6;\ 7) \cap (-4;\ 5] = (-4;\ 5]; ( − 6 ; 7 ) ∩ ( − 4 ; 5 ] = ( − 4 ; 5 ] ;
б) ( 3 ; 8 ) ∪ ( 0 ; 5 ) = ( 3 ; 5 ) ; (3;\ 8) \cup (0;\ 5) = (3;\ 5); ( 3 ; 8 ) ∪ ( 0 ; 5 ) = ( 3 ; 5 ) ;
в) ( − ∞ ; 5 ) ∪ ( 2 ; + ∞ ) = ( − ∞ ; + ∞ ) ; (-\infty;\ 5) \cup (2;\ +\infty) = (-\infty;\ +\infty); ( − ∞ ; 5 ) ∪ ( 2 ; + ∞ ) = ( − ∞ ; + ∞ ) ;
г) ( − ∞ ; 3 ) ∩ ( − 3 ; + ∞ ) = ( − 3 ; 3 ) . (-\infty;\ 3) \cap (-3;\ +\infty) = (-3;\ 3). ( − ∞ ; 3 ) ∩ ( − 3 ; + ∞ ) = ( − 3 ; 3 ) .
9. Буриш ва ҳамҷояшавии маҷмуъҳоро ёбед:
а) маҷмуи ададҳои бутун ва маҷмуи ададҳои мусбат;
б) маҷмуи ададҳои ратсионалӣ ва маҷмуи ададҳои ирратсионалӣ.
Нобаробариҳои хаттӣ 10. Оё адади 2,99 2{,}99 2 , 99 ҳалли нобаробарии x < 3 x < 3 x < 3 аст? Ягон адади аз 2,99 2{,}99 2 , 99 калонтарро нишон диҳед, ки нобаробариро қаноат мекунад.
11. Оё адади 3,01 3{,}01 3 , 01 ҳалли нобаробарии x > 3 x > 3 x > 3 аст? Ягон адади аз 3,01 3{,}01 3 , 01 хурдтарро нишон диҳед, ки нобаробариро қаноат мекунад.
12. Нобаробариро ҳал кунед:
а) 5 ( x − 2 ) < 2 ( x + 7 ) ; 5(x - 2) < 2(x + 7); 5 ( x − 2 ) < 2 ( x + 7 ) ;
б) 4 ( 1 − 5 y ) + 10 y > 24 − 10 y ; 4(1 - 5y) + 10y > 24 - 10y; 4 ( 1 − 5 y ) + 10 y > 24 − 10 y ;
в) 1 5 ( 2 x + 1 ) − 1 3 ( 2 − x ) > 1 ; \dfrac{1}{5}(2x + 1) - \dfrac{1}{3}(2 - x) > 1; 5 1 ( 2 x + 1 ) − 3 1 ( 2 −
г) ( z − 1 ) ( z − 2 ) + 3 > ( z − 2 ) ( z − 5 ) + 5 ; (z - 1)(z - 2) + 3 > (z - 2)(z - 5) + 5; ( z − 1 ) ( z − 2 ) + 3 > ( z − 2 ) ( z − 5 ) + 5 ;
д) ( 4 a + 1 ) ( a − 1 ) − 4 a 2 > 6 a + 8 ; (4a + 1)(a - 1) - 4a^{2} > 6a + 8; ( 4 a + 1 ) ( a − 1 ) − 4 a 2 > 6 a + 8 ;
е) 6 x 2 − ( 2 x − 1 ) ( 3 x + 2 ) < 5 x − 8. 6x^{2} - (2x - 1)(3x + 2) < 5x - 8. 6 x 2 − ( 2 x − 1 ) ( 3 x + 2 ) < 5 x − 8.
13. Барои кадом қиматҳои a a a нобаробарӣ дуруст аст:
а) 3 a − 1 5 − a + 1 2 < 1 − a 7 ; \dfrac{3a - 1}{5} - \dfrac{a + 1}{2} < 1 - \dfrac{a}{7}; 5 3 a − 1 − 2 a + 1 < 1 − 7 a ;
б) a − 3 + a 4 > a − 5 3 ; a - 3 + \dfrac{a}{4} > \dfrac{a - 5}{3}; a − 3 + 4 a > 3 a − 5
в) a − 2 5 − 2 a + 3 3 > 1 ; \dfrac{a - 2}{5} - \dfrac{2a + 3}{3} > 1; 5 a − 2 − 3 2 a + 3 > 1 ;
г) 5 a − 2 8 − a + 1 4 < 2 + a 2 . \dfrac{5a - 2}{8} - \dfrac{a + 1}{4} < 2 + \dfrac{a}{2}. 8 5 a − 2 − 4 a + 1 <
14. Ҳамаи ададҳои натуралиро ёбед, ки нобаробариро қаноат мекунанд:
а) 2 ( 2 − 6 x ) + 2 ( 16 + x ) > 0 ; 2(2 - 6x) + 2(16 + x) > 0; 2 ( 2 − 6 x ) + 2 ( 16 + x ) > 0 ;
б) ( x + 1 ) ( x − 1 ) − ( x 2 − 4 x ) ≤ 15. (x + 1)(x - 1) - (x^{2} - 4x) \le 15. ( x + 1 ) ( x − 1 ) − ( x 2 − 4 x ) ≤ 15.
15. Барои кадом қиматҳои x x x :
а) қимати касри 2 x − 1 3 \dfrac{2x - 1}{3} 3 2 x − 1 мусбат аст;
б) қимати касри 3 − 5 x 2 \dfrac{3 - 5x}{2} 2 3 − 5 x манфӣ аст;
в) қимати касри 2 − 3 x 5 \dfrac{2 - 3x}{5} 5 2 − 3 x аз қимати мувофиқи касри 4 x − 1 3 \dfrac{4x - 1}{3} 3 4 x − 1 калон аст;
г) қимати касри x + 1 3 \dfrac{x + 1}{3} 3 x + 1 аз қимати мувофиқи касри 2 x + 3 6 \dfrac{2x + 3}{6} 6 2 x + 3 хурд аст?
16. Фосилаҳоеро ёбед, ки дар онҳо функсияи y = − 4 x + 12 y = -4x + 12 y = − 4 x + 12 қиматҳои мусбат ва манфӣ қабул мекунад.
17★. Барои кадом қиматҳои a a a муодила дорои решаҳои мусбат аст:
а) 2 x = 4 a ; 2x = 4a; 2 x = 4 a ;
б) x + 1 = a ; x + 1 = a; x + 1 = a ;
в) x − 7 = 2 a + 3 ; x - 7 = 2a + 3; x − 7 = 2 a + 3 ;
г) 3 x − 5 = a + 7. 3x - 5 = a + 7. 3 x − 5 = a + 7.
18★. Барои кадом қиматҳои b b b муодила дорои решаҳои манфӣ аст:
а) 7 x = 2 b ; 7x = 2b; 7 x = 2 b ;
б) x − 3 = b ; x - 3 = b; x − 3 = b ;
в) 4 x − 1 = b + 3 ; 4x - 1 = b + 3; 4 x − 1 = b + 3 ;
г) 4 x − 4 = 7 b + 2. 4x - 4 = 7b + 2. 4 x − 4 = 7 b + 2.
19★. Барои 16 нафар хонанда рангу қалам хариданд. Нархи як қуттии ранг 50 дирам ва нархи як қалам 20 дирам аст. Барои он ки арзиши харид аз 5 сомонӣ зиёд нашавад, чанд қуттии ранг харидан мумкин аст?
Системаҳо, нобаробарии дучанда ва масъалаҳо 20. Сайёҳ бо суръати 4 4 4 км/соат ба сӯйи шаҳр, ки дар масофаи 24 24 24 км воқеъ аст, равон шуд. Баъди 2 2 2 соат аз паси ӯ сайёҳи дуюм ба роҳ баромад. Сайёҳи дуюм то ба шаҳр расидани сайёҳи якум бояд ба ӯ расида гирад. Барои ин вай бояд бо кадом суръат ҳаракат намояд?
21. Системаи нобаробариҳоро ҳал кунед:
а) { 3 x > 1 , 2 x > 0 , x > 8 ; \begin{cases} 3x > 1, \\ 2x > 0, \\ x > 8 \end{cases}; ⎩ ⎨ ⎧ 3 x > 1 , 2 x > 0 , x > 8 ;
б) { x > 0 , − x > − 2 , 2 x < 4 ; \begin{cases} x > 0, \\ -x > -2, \\ 2x < 4 \end{cases}; ⎩ ⎨ ⎧ x > 0 , − x
в) { − x < 2 , 2 x > 8 , x < − 12 ; \begin{cases} -x < 2, \\ 2x > 8, \\ x < -12 \end{cases}; ⎩ ⎨ ⎧ − x < 2 , 2
г) { 2 x > − 6 , x < − 2 , − 2 x > 8 . \begin{cases} 2x > -6, \\ x < -2, \\ -2x > 8 \end{cases}. ⎩ ⎨ ⎧ 2 x > − 6 ,
22. Исбот кунед, ки системаи нобаробариҳо ҳал надорад:
а) { x 2 + 1 < 0 , 2 x − 1 > 0 ; \begin{cases} x^{2} + 1 < 0, \\ 2x - 1 > 0 \end{cases}; { x 2 + 1 < 0 , 2 x − 1 > 0 ;
б) { 3 x − 5 > 3 x − 1 , 2 x > 0 ; \begin{cases} 3x - 5 > 3x - 1, \\ 2x > 0 \end{cases}; { 3 x − 5 > 3 x − 1 , 2 x > 0 ;
в) { 2 x < 0 , 4 x > 0 ; \begin{cases} 2x < 0, \\ 4x > 0 \end{cases}; { 2 x < 0 , 4 x > 0 ;
г) { 4 x + 5 < 0 , 4 x − 5 ≥ 0 . \begin{cases} 4x + 5 < 0, \\ 4x - 5 \ge 0 \end{cases}. { 4 x + 5 < 0 , 4 x − 5 ≥ 0 .
23. Системаи нобаробариҳоро ҳал кунед:
а) { 7 − 3 x ≥ 2 x + 10 , 4 x + 3 ≥ 9 + 10 x ; \begin{cases} 7 - 3x \ge 2x + 10, \\ 4x + 3 \ge 9 + 10x \end{cases}; { 7 − 3 x ≥ 2 x + 10 , 4 x + 3 ≥ 9 + 10 x ;
б) { 9 x − 2 4 < 1 + 2 x , 7 + 2 x > 3 x − 1 ; \begin{cases} \dfrac{9x - 2}{4} < 1 + 2x, \\ 7 + 2x > 3x - 1 \end{cases}; ⎩ ⎨ ⎧ 4 9 x − 2 < 1 + 2 x ,
в) { 12 y − 3 ( y + 2 ) ≥ 7 y − 5 , 13 y + 6 ≤ 2 ( y − 5 ) + 3 ; \begin{cases} 12y - 3(y + 2) \ge 7y - 5, \\ 13y + 6 \le 2(y - 5) + 3 \end{cases}; { 12 y − 3 ( y + 2 ) ≥ 7 y − 5 , 13 y + 6 ≤
г) { ( x − 4 ) ( 5 x − 1 ) − 5 x 2 > x + 1 , 3 x − 0,4 > 2 x − 0,6 ; \begin{cases} (x - 4)(5x - 1) - 5x^{2} > x + 1, \\ 3x - 0{,}4 > 2x - 0{,}6 \end{cases}; { ( x − 4 ) ( 5 x − 1 ) − 5 x 2 > x +
д) { 4 x − 5 7 < 3 x − 8 4 , 6 − x 5 − 1 < 14 x − 3 2 ; \begin{cases} \dfrac{4x - 5}{7} < \dfrac{3x - 8}{4}, \\ \dfrac{6 - x}{5} - 1 < \dfrac{14x - 3}{2} \end{cases}; ⎩ ⎨ ⎧
е) { 2 x − 1 3 − x ≤ 11 − x 6 − 2 , x + 3 + 2 x 3 < 1 . \begin{cases} \dfrac{2x - 1}{3} - x \le \dfrac{11 - x}{6} - 2, \\ x + \dfrac{3 + 2x}{3} < 1 \end{cases}. ⎩ ⎨ ⎧
24. Ҳалли системаи нобаробариҳоро ёбед:
а) { 2 x − 5 4 − 2 ≤ 3 − x 3 , 5 x + 1 3 > 4 + x 4 ; \begin{cases} \dfrac{2x - 5}{4} - 2 \le \dfrac{3 - x}{3}, \\ \dfrac{5x + 1}{3} > \dfrac{4 + x}{4} \end{cases}; ⎩ ⎨ ⎧ 4 2 x − 5 − 2 ≤ 3 3 − x , 3 5 x + 1 > 4 4 + x ;
б) { 10 x − 1 3 − 2 − 5 x 4 < 5 − 3 x 6 , 2 x + 1 2 ≥ 3 + 7 x 4 − 5 + 4 x 5 . \begin{cases} \dfrac{10x - 1}{3} - \dfrac{2 - 5x}{4} < \dfrac{5 - 3x}{6}, \\ \dfrac{2x + 1}{2} \ge \dfrac{3 + 7x}{4} - \dfrac{5 + 4x}{5} \end{cases}. ⎩ ⎨ ⎧
25. Нобаробарии дучандаро ҳал кунед:
а) 4 < 2 x < 8 ; 4 < 2x < 8; 4 < 2 x < 8 ;
б) 4 ≤ 5 x − 2 ≤ 7 ; 4 \le 5x - 2 \le 7; 4 ≤ 5 x − 2 ≤ 7 ;
в) 1 < 8 x + 1 2 < 2 ; 1 < \dfrac{8x + 1}{2} < 2; 1 < 2 8 x + 1 < 2 ;
г) 5 ≤ 8 x − 1 ≤ 7 ; 5 \le 8x - 1 \le 7; 5 ≤ 8 x − 1 ≤ 7 ;
д) 0 ≤ 1 − x 4 ≤ 1 ; 0 \le \dfrac{1 - x}{4} \le 1; 0 ≤ 4 1 − x ≤ 1 ;
е) − 1 ≤ 2 x − 1 2 ≤ 0. -1 \le \dfrac{2x - 1}{2} \le 0. − 1 ≤ 2 2 x − 1 ≤ 0.
а) Барои кадом қиматҳои x x x қимати ифодаи 2 x − 1 2x - 1 2 x − 1 ба фосилаи ададии ( − 1 ; 3 ) (-1;\ 3) ( − 1 ; 3 ) тааллуқ дорад?
б) Барои кадом қиматҳои x x x қимати касри x − 3 2 \dfrac{x - 3}{2} 2 x − 3 ба порчаи [ 0 ; 6 ] [0;\ 6] [ 0 ; 6 ] тааллуқ дорад?
в) Барои кадом қиматҳои x x x қимати функсияи y = − 1 2 x + 6 y = -\dfrac{1}{2}x + 6 y = − 2 1 x + 6 ба фосилаи ( − 1 ; 1 ) (-1;\ 1) ( − 1 ; 1 ) тааллуқ дорад?
г) Барои кадом қиматҳои x x x қимати функсияи y = − 1,5 x + 4 y = -1{,}5x + 4 y = − 1 , 5 x + 4 ба порчаи [ − 6 ; 2 ] [-6;\ 2] [ − 6 ; 2 ] тааллуқ дорад?
27. Яке аз тарафҳои росткунҷа аз дигараш 5 5 5 см калон аст. Дарозии тарафи хурдаш чӣ қадар бояд бошад, то ки периметри росткунҷа аз 20 20 20 см калон, вале аз 30 30 30 см хурд шавад?
28. Суммаи сечандаи се адади натуралии пай дар пай аз 36 36 36 хурд буда, суммаи дучандаи онҳо аз 12 12 12 калон аст. Ин ададҳоро ёбед.
29. Агар ба нисфи суммаи ду адади бутуни пай дар пай 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1 ҳиссаи адади якумро ҷамъ кунем, ададе ҳосил мешавад, ки аз 12 12 12 хурд аст. Агар аз 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1 ҳиссаи суммаи ин ададҳо нисфи адади дуюмро тарҳ кунем, ададеро ҳосил мекунем, ки аз 1 1 1 калон аст. Ин ададҳои бутунро ёбед.
30★. Агар сайёҳон аз нақшаи муайяншуда рӯзе 5 5 5 км зиёдтар роҳ гарданд, онҳо дар 6 6 6 рӯз масофаи аз 90 90 90 км зиёдро тай мекунанд. Агар сайёҳон аз нақша рӯзе 5 5 5 км камтар роҳ гарданд, дар 8 8 8 рӯз масофаи аз 90 90 90 км камтарро тай мекунанд. Ба масофаи дар як рӯз мувофиқи нақша, ки онро сайёҳон бояд тай мекарданд, баҳо диҳед.
Нобаробарии касран хаттӣ ва қимати мутлақ 31. Нобаробарии касран хаттиро ҳал кунед:
а) 2 x − 1 x + 1 > 0 ; \dfrac{2x - 1}{x + 1} > 0; x + 1 2 x − 1 > 0 ;
б) x + 1 x − 1 ≤ 3 ; \dfrac{x + 1}{x - 1} \le 3; x − 1 x + 1 ≤ 3 ;
в) x − 1 x + 5 ≥ 2 ; \dfrac{x - 1}{x + 5} \ge 2; x + 5 x − 1 ≥ 2 ;
г) 1 x ≥ 1 3 ; \dfrac{1}{x} \ge \dfrac{1}{3}; x 1 ≥ 3 1 ;
д) − 3 x ≤ − 1 2 ; \dfrac{-3}{x} \le \dfrac{-1}{2}; x − 3 ≤ 2 − 1 ;
е) 2 x − 1 < 4. \dfrac{2}{x - 1} < 4. x − 1 2 < 4.
32. Функсия бо формулаи y = 2 x + 1 x − 2 y = \dfrac{2x + 1}{x - 2} y = x − 2 2 x + 1 дода шудааст. Барои кадом қиматҳои тағйирёбанда қимати ин функсия:
а) мусбат нест;
б) манфӣ нест;
в) аз − 1 -1 − 1 калону аз 1 1 1 хурд аст?
33. Нобаробариро ҳал кунед:
а) ∣ x − 3 ∣ < 2 ; \left|x - 3\right| < 2; ∣ x − 3 ∣ < 2 ;
б) ∣ x + 2 ∣ > 2 ; \left|x + 2\right| > 2; ∣ x + 2 ∣ > 2 ;
в) ∣ x − 7 ∣ ≤ 0 ; \left|x - 7\right| \le 0; ∣ x − 7 ∣ ≤ 0 ;
г) ∣ x − 3 ∣ < − 1 ; \left|x - 3\right| < -1; ∣ x − 3 ∣ < − 1 ;
д) ∣ 3 x − 2,5 ∣ ≤ 2 ; \left|3x - 2{,}5\right| \le 2; ∣ 3 x − 2 , 5 ∣ ≤ 2 ;
е) ∣ 5 − 2 x ∣ > 1 ; \left|5 - 2x\right| > 1; ∣ 5 − 2 x ∣ > 1 ;
ж) ∣ x − 1,5 ∣ < 3 ; \left|x - 1{,}5\right| < 3; ∣ x − 1 , 5 ∣ < 3 ;
з) ∣ 3 x − 1 ∣ ≥ 5. \left|3x - 1\right| \ge 5. ∣ 3 x − 1 ∣ ≥ 5.
Оё медонед?
Вазифаи хонагӣ
Аз гурӯҳи худ машқҳои «Барои хона»-ро ҳал кунед; ҳадди аққал як масъалаи ★ аз ҳар гурӯҳ.
Дар ин дарс
Ман метавонам қоидаҳои бандҳои 37–41-ро ба хотир орам: фосилаҳо, буриш ва ҳамҷояшавӣ, нобаробариҳои хаттӣ, системаҳо, нобаробарии дучанда, нобаробарии касран хаттӣ, қимати мутлақ.
Ман метавонам нобаробариҳои намудҳои гуногунро ҳал кунам ва ҷавобро бо фосила нависам.
Ман тайёрам ба кори санҷишӣ.
Оё медонед? Нобаробарӣ ҳамон қадар қадим аст, ки баробарӣ: ашёро шумориданд ва бузургиҳоро муқоиса карданд. Архимед (асри III пеш аз милод) нишон дод, ки нисбати дарозии давра ба диаметр π \pi π дар байни 3 10 71 3\dfrac{10}{71} 3 71 10 ва 3 1 7 3\dfrac{1}{7} 3 ҷойгир аст. Уқлидус дар «Ибтидо» нобаробариҳои зиёдро исбот кард, аз ҷумла миёнаи геометрии ду адади мусбат аз миёнаи арифметикиашон калон нест. Аломати баробариро соли 1557 англис Роберт Рекорд пешниҳод кард, аломатҳои ва -ро Томас Гарриот (1560–1621) дохил кард — онҳо соли 1631 дар китоби пас аз марги ӯ чопшуда пайдо шуданд. Аломатҳои ва -ро соли 1734 французи Пйер Буге пешниҳод кард.
Кадом ададҳо ба буриши [ − 2 ; 5 ) ∩ ( 0 ; 6 ] [-2;\ 5) \cap (0;\ 6] [ − 2 ; 5 ) ∩ ( 0 ; 6 ] тааллуқ доранд?
Ҳамаи мувофиқро интихоб кунед A 3 3 3
B 0 0 0
C − 2 -2 − 2
D 5 5 5
E Системаи x + 4 > 1 , x + 4 > 1, x + 4 > 1 , 2 x ≤ 10 2x \le 10 2 x ≤ 10 -ро ҳал кунед.
Як ҷавобро интихоб кунед A ( − 3 ; 5 ] (-3;\ 5] ( − 3 ; 5 ]
B ( − 3 ; 5 ) (-3;\ 5)
C D Нобаробарии ∣ x − 5 ∣ < 2 |x - 5| < 2 ∣ x − 5∣ < 2 -ро ҳал кунед.
Як ҷавобро интихоб кунед A ( 3 ; 7 ) (3;\ 7) ( 3 ; 7 )
B ( − ∞ ; 3 ) ∪ ( 7 ; + ∞ ) (-\infty;\ 3) \cup (7;\ +\infty) ( − ∞ ; 3 ) ∪
C D Нобаробарии x − 2 x + 1 ≤ 0 \dfrac{x - 2}{x + 1} \le 0 x + 1 x − 2 ≤ 0 -ро ҳал кунед.
Як ҷавобро интихоб кунед A ( − 1 ; 2 ] (-1;\ 2] ( − 1 ; 2 ]
B ( − 1 ; 2 )
C D
x ) >
1 ;
;
2
+
2 a .
>
−
2
,
2 x < 4
;
x
>
8
,
x < − 12
;
x < − 2 ,
− 2 x > 8
.
7 + 2 x > 3 x − 1
;
2
(
y
−
5
)
+
3
;
1
,
3 x − 0 , 4 > 2 x − 0 , 6
;
7 4 x − 5 < 4 3 x − 8 ,
5 6 − x − 1 < 2 14 x − 3
;
3 2 x − 1
−
x
≤
6 11 − x
−
2
,
x + 3 3 + 2 x < 1
.
3 10 x − 1 − 4 2 − 5 x < 6 5 − 3 x , 2 2 x + 1 ≥ 4 3 + 7 x − 5 5 + 4 x
.
7 1
(
−
3
;
5
)
( 5 ; + ∞ ) (5;\ +\infty) ( 5 ; + ∞ )
(
7
;
+
∞
)
(-1;\ 2) ( − 1 ; 2 )
( − ∞ ; − 1 ) ∪ [ 2 ; + ∞ ) (-\infty;\ -1) \cup [2;\ +\infty) ( − ∞ ; − 1 ) ∪ [ 2 ; + ∞ )