1 соат
Бисёррӯяҳо танҳо аз рӯяҳои ҳамвор иборатанд. Ҳоло ҷисмҳоеро меомӯзем, ки сатҳашон каҷ аст: силиндр, конус ва кура.
Дар ҳамвории давраи бо маркази ва радиуси дода шудааст. Ҳамвории ки ба параллел аст, ва хатти рости ки давраро намебурад ва ба параллел нест, низ дода шудаанд (расми 1). Аз ҳар нуқтаи давраи хатти рости ба параллел мегузаронем. Онҳо ҳамвории дар нуқтаҳои давраи мебуранд. Порчаҳое, ки нуқтаҳои ин ду давраро мепайванданд, -ро месозанд.
Калимаи «силиндр» юнонӣ аст (kylindros) ва маънояш «ғелидан, чарх задан» мебошад.
Аз ин ба баъд «силиндр» гуфта, силиндри рости доирашакл-ро мефаҳмем. Дар силиндри рост ташкилдиҳанда ба баландӣ ва ба тир баробар аст:
Силиндри рост аз чархзании росткунҷа дар атрофи яке аз тарафҳояш ҳосил мешавад. Дар расми 3 росткунҷаи дар атрофи тарафи чарх мезанад: — тир, ва — радиусҳои асосҳо, — ташкилдиҳанда.
Дар синф
1. Росткунҷаи см дар атрофи тарафи 5 см чарх мезанад. Радиус ва баландии силиндри ҳосилшударо ёбед.
2. Ҳамон росткунҷа ( см) дар атрофи тарафи 3 см чарх мезанад. Радиус ва баландии силиндри ҳосилшударо ёбед. Чӣ тавр фарқ мекунанд?
3. Дарозии давраи асоси силиндр см аст. Радиуси асосро ёбед.
Дар хона
4. Ташкилдиҳандаи силиндри моил 10 см аст ва бо ҳамвории асос кунҷи месозад. Баландии силиндрро ёбед.
5. Радиуси силиндри рост 4 см, баландиаш 7 см. Тир ва ташкилдиҳандаи он чанд сантиметр аст ва кадом росткунҷа (бо кадом тарафҳо) ҳангоми чархзанӣ ин силиндрро медиҳад?
Барои такрор
6. Масоҳати сатҳи пуррайи параллелепипеди ростро ёбед, ки тарафҳои асосаш 8 см ва 12 см буда, кунҷи -ро ташкил медиҳанд, агар теғаи паҳлуӣ 6 см бошад.
7. Дар секунҷаи росткунҷа нуқтаи расиши давраи дарункашида гипотенузаро ба порчаҳои 5 см ва 12 см ҷудо мекунад. Катетҳои секунҷаро ёбед.
Қубур, истакон, ғӯлачӯб, ғелонак, пояи сутун: ҳамаашон ба як шакл монанданд. Чӣ чизи умумӣ доранд? Бо кадом ченакҳо онҳоро тавсиф кардан мумкин аст?
Ҷисми геометрие, ки бо сатҳи силиндрӣ ва ду доираи давраҳояшон ва маҳдуд аст, силиндр (аниқтараш, силиндри доирашакл) номида мешавад.
Силиндр рост номида мешавад, агар ташкилдиҳандаҳояш ба ҳамвориҳои асосҳо перпендикуляр бошанд. Дар акси ҳол он моил аст.
Худро санҷед: ✓ ман силиндри ростро аз моил фарқ мекунам; ✓ ман медонам, ки кадом росткунҷа кадом силиндрро медиҳад; ✗ ман ҳоло ҳам мушкилӣ дорам: ______.
Дарозии давраи асоси силиндр см аст. Радиуси асосро ёбед (бо см).