Агар x=y бошад, росткунҷа квадрат аст ва формулаи масоҳати квадрат ҳосил мешавад: S=x2 (см²). Дар ин ҷо x — дарозии тарафи квадрат.
Мисоли 2. Периметри росткунҷаи дарозии тарафҳояш x см ва y см бо формулаи P=2(x+y) (см) ҳисоб карда мешавад. Агар x=y гузорем, формулаи периметри квадрат ҳосил мешавад: P=4x (см).
Мисоли 3. Формулаи умумии ададҳои ҷуфт: m=2k. Ба ҷойи k бо навбат ададҳои бутуни мусбатро мегузорем:
k=1 → m=2⋅1=2;
k=2 → m=2⋅2=4;
k=3 → m=2⋅3=6 ва ғайра.
Мисоли 4. Формулаи умумии ададҳои тоқ: p=2k−1.
k=1 → p=2⋅1−1=1;
k=2 → p=2⋅2−1=3;
k=3 → p=2⋅3−1=5 ва ғайра.
(Ададҳои тоқро бо формулаи 2k+1 низ навишта мешавад: k=0,1,2,… — 1, 3, 5, ….)
Мисоли 5. Агар ҷисм бо суръати доимии v м/сония ҳаракат кунад, дар t сония масофаи v⋅t метрро тай мекунад. Масофаи тайшударо бо S ишора карда, формулаи роҳро менависем:
S=v⋅t.
Аз ин баробарӣ v-ро ба воситаи t ва S, инчунин t-ро ба воситаи v ва S ифода кардан мумкин аст:
v=tS,t=vS.
Мисоли 6. Миёнаи арифметикии n адад a1,a2,…,an бо формулаи зерин муайян мешавад:
8. Аз ду деҳаи дар масофаи 42 км аз ҳам дур дар як вақт ба пешвози ҳамдигар ду пиёдагард ба роҳ баромад. Суръати ҳаракати яке ба 6 км/соат ва суръати ҳаракати дигаре ба 8 км/соат баробар буд. Онҳо дар кадом масофа аз деҳаи якум бо ҳам вохӯрданд?
9. Агар дарозӣ, бар ва баландии параллелепипеди росткунҷа мувофиқан a см, b см ва c см бошад, ҳаҷми он бо формулаи
V=a⋅b⋅c(см3)
ҳисоб карда мешавад. Ҳар кадоме аз бузургиҳои a,b,c ва V-ро ба воситаи сетои дигараш ифода кунед. Агар дар формулаи мазкур a=b=c гузорем, формулаи ҳаҷми кадом ҷисми геометрӣ ҳосил мешавад? Онро нависед.
10. Формулаи периметри секунҷаи дарозии ҳар як тарафаш ба y см баробарро нависед. Қимати ин формула ҳангоми y=3 будан чанд аст?
Дар хона
11. Масоҳати квадратро ҳисоб кунед, агар тарафаш: а) 6 см; б) 12 см; в) 0,5 дм; г) 0,05 м бошад.
12. Нархи як дона дафтар a сомонӣ, нархи як дона китоб b сомонӣ аст. Ифодаи зерин чиро мефаҳмонад: а) a+b; б) 5a+b; в) 3a+5b?
13. Мошин аз шаҳри Душанбе то маркази ноҳияи Ғарм бо суръати 62 км дар ҳар соат ҳаракат карда, дар 3 соат ба он ҷо расид. Масофа аз шаҳри Душанбе то маркази ноҳияи Ғарм ёфта шавад.
Такрор.
14. Муодиларо ҳал кунед:
а) x+0,935=1;
б) 1−x=2,51;
в) 3,05−x=−4,95.
15. Ҳисоб кунед:
а) 0,861⋅0,251+0,861⋅0,749;
б) 39,4⋅2,86+7,14⋅39,4;
в) 96,3+3,7⋅96,3;
г) 33,425:(−3,5)+(−2,45)⋅(−4).
16. Сайёҳ рӯзи аввал 35%-и тамоми роҳро, рӯзи дуюм 75%-и роҳи дар рӯзи аввал тайкардаашро ва рӯзи сеюм тамоми роҳи боқимондаро тай намуд. Агар ӯ рӯзи сеюм аз рӯзи дуюм 10 км бештар роҳ рафта бошад, дар ҳар рӯз чанд км роҳро тай кардааст?
Баробарие, ки алоқаи байни тағйирёбандаҳоро ифода менамояд, формула номида мешавад.
Дар хотир доред
Аз формула як тағйирёбандаро ба воситаи дигарон ифода кардан мумкин аст — ҳамон тавре, ки муодиларо ҳал мекунем. Масалан, аз S=vt ҳосил мекунем v=tS ва
Калимаҳои калидӣ
формулатағйирёбандақимати формулаададҳои ҷуфт ва тоқ
Ман дар ин дарс чӣ омӯхтам?
Як формуларо интихоб кунед ва нависед, ки он чиро ифода мекунад ва ҳар як ҳарф чиро нишон медиҳад.
Худро арзёбӣ кунед (✓ ё ✗):
Ман медонам, ки формула чист ва мисол оварда метавонам.
Ман метавонам қимати формуларо ёбам.
Ман метавонам аз формула як тағйирёбандаро ифода кунам.
худро санҷ1 хол
Формулаи ададҳои ба 3 бутун тақсимшаванда: m = · k (k — адади бутун).
Барои ҷавоб додан ва нигоҳ доштани пешрафт ворид шавед.Ворид шудан
худро санҷ1 хол
Формулаи роҳ: s=vt. Ҳангоми v=12 км/соат ва t=2,5 соат s чанд километр аст?
Барои ҷавоб додан ва нигоҳ доштани пешрафт ворид шавед.Ворид шудан