10.2 · 1/2. Ҷамъ ва тарҳи бисёрузваҳо - Алгебра — синфи 7
Қоидаи кушодани қавс
Суммаи якчанд якузва бисёрузва аст (ниг. 10.1 ). Бисёрузваҳоро низ мисли ададҳо ҷамъ ва тарҳ кардан мумкин аст. Дар ин маврид ҳамон қоидаи маълуми кушодани қавс истифода мешавад (ниг. 2.3 · 2/2 ).
Қоидаи мазкур ҳангоми ҷамъу тарҳи бисёрузваҳо татбиқ мекунем.
Сумма ва фарқи бисёрузваҳо
Мисоли 1. Бисёрузваҳои 2 x 3 − 3 x 2 + 2 x − 3 2x^3 - 3x^2 + 2x - 3 2 x 3 − 3 x 2 + 2 x − 3 ва − x 3 + 3 x 2 + 5 x + 5 -ро ҷамъ мекунем.
навбатӣ 10.2 · 2/2. Дар қавс гирифтани узвҳо; бисёрузва ҳамчун сумма ва фарқ 1 соат
-x^3 + 3x^2 + 5x + 5 − x 3 + 3 x 2 + 5 x + 5
Суммаи ин бисёрузваро тартиб медиҳем:
( 2 x 3 − 3 x 2 + 2 x − 3 ) + ( − x 3 + 3 x 2 + 5 x + 5 ) . (2x^3 - 3x^2 + 2x - 3) + (-x^3 + 3x^2 + 5x + 5). ( 2 x 3 − 3 x 2 + 2 x − 3 ) + ( − x 3 + 3 x 2 + 5 x + 5 ) . Аз рӯйи қоидаи кушодани қавсе, ки дар пешаш аломати ҷамъ дорад, амал мекунем:
2 x 3 − 3 x 2 + 2 x − 3 − x 3 + 3 x 2 + 5 x + 5. 2x^3 - 3x^2 + 2x - 3 - x^3 + 3x^2 + 5x + 5. 2 x 3 − 3 x 2 + 2 x − 3 − x 3 + 3 x 2 + 5 x + 5. Узвҳои монандро ислоҳ намуда, ҳосил мекунем: x 3 + 7 x + 2. x^3 + 7x + 2. x 3 + 7 x + 2.
Инак, мо суммаи бисёрузваҳои 2 x 3 − 3 x 2 + 2 x − 3 2x^3 - 3x^2 + 2x - 3 2 x 3 − 3 x 2 + 2 x − 3 ва − x 3 + 3 x 2 + 5 x + 5 -x^3 + 3x^2 + 5x + 5 − x 3 + 3 x 2 + 5 x + 5 -ро ба бисёрузваи x 3 + 7 x + 2 x^3 + 7x + 2 x 3 + 7 x + 2 табдил додем. Умуман, суммаи ду бисёрузваи дилхоҳро ба бисёрузва табдил додан мумкин аст.
Мисоли 2. Аз бисёрузваи − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 -2x^3 + x^2 - 4x - 2 − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 бисёрузваи − 2 x 3 − x 2 + 6 x − 3 -2x^3 - x^2 + 6x - 3 − 2 x 3 − x 2 + 6 x − 3 -ро тарҳ мекунем.
Бисёрузваҳоро дар қавсҳо гирифта, фарқи зеринро ҳосил мекунем: ( − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 ) − ( − 2 x 3 − x 2 + 6 x − 3 ) . (-2x^3 + x^2 - 4x - 2) - (-2x^3 - x^2 + 6x - 3). ( − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 ) − ( − 2 x 3 − x 2 + 6 x − 3 ) . Аз рӯйи қоидаи кушодани қавсе, ки дар пешаш аломати «тарҳ» дорад, амал мекунем:
− 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 + 2 x 3 + x 2 − 6 x + 3. -2x^3 + x^2 - 4x - 2 + 2x^3 + x^2 - 6x + 3. − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 + 2 x 3 + x 2 − 6 x + 3. Узвҳои монанди бисёрузваи ҳосилшударо ислоҳ менамоем:
( − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 ) − ( − 2 x 3 − x 2 + 6 x − 3 ) = 2 x 2 − 10 x + 1. (-2x^3 + x^2 - 4x - 2) - (-2x^3 - x^2 + 6x - 3) = 2x^2 - 10x + 1. ( − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 ) − ( − 2 x 3 − x 2 + 6 x − 3 ) = 2 x 2 − 10 x + 1. Ҳамин тавр, фарқи бисёрузваҳои − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 -2x^3 + x^2 - 4x - 2 − 2 x 3 + x 2 − 4 x − 2 ва − 2 x 3 − x 2 + 6 x − 3 -2x^3 - x^2 + 6x - 3 − 2 x 3 − x 2 + 6 x − 3 -ро ба бисёрузваи 2 x 2 − 10 x + 1 2x^2 - 10x + 1 2 x 2 − 10 x + 1 табдил додем. Умуман, фарқи ду бисёрузваи дилхоҳро ҳамчун бисёрузва навиштан мумкин аст.
Ҳисоби худро санҷед: барои ҳар қимати x x x дар тарафи чап ва тарафи рост як адад ҳосил мешавад. Масалан, ҳангоми x = 1 x = 1 x = 1 дар Мисоли 1: ( 2 − 3 + 2 − 3 ) + ( − 1 + 3 + 5 + 5 ) = − 2 + 12 = 10 , (2 - 3 + 2 - 3) + (-1 + 3 + 5 + 5) = -2 + 12 = 10, ( 2 − 3 + 2 − 3 ) + ( − 1 + 3 + 5 + 5 ) = − 2 + 12 = 10 , ва 1 + 7 + 2 = 10. 1 + 7 + 2 = 10. 1 + 7 + 2 = 10.
Кор дар синф
Машқҳо
Дар синф
а) x + 1 x + 1 x + 1 ва 1 − x ; 1 - x; 1 − x ;
б) − x + 1 -x + 1 − x + 1 ва x + 1. x + 1. x + 1.
2. Суммаи бисёрузваҳои 3 a 3 − 2 a 2 + a 3a^3 - 2a^2 + a 3 a 3 − 2 a 2 + a ва a 3 + a 2 − 2 a a^3 + a^2 - 2a a 3 + a 2 − 2 a -ро тартиб диҳед.
3. Ду бисёрузва дода шудааст: − 4 a 3 + 3 a 2 − 2 -4a^3 + 3a^2 - 2 − 4 a 3 + 3 a 2 − 2 ва 3 a − a 2 + a − 1. 3a - a^2 + a - 1. 3 a − a 2 + a − 1. а) фарқи байни бисёрузваи якум ва дуюмро тартиб диҳед; б) фарқи байни бисёрузваи дуюм ва якумро тартиб диҳед.
а) 3 a − ( 2 a − 6 ) − ( 3 a − 2 ) + ( a − 3 ) ; 3a - (2a - 6) - (3a - 2) + (a - 3); 3 a − ( 2 a − 6 ) − ( 3 a − 2 ) + ( a − 3 ) ;
б) 3 x 2 − ( 4,5 + x 2 ) + ( 4,5 − x 2 ) . 3x^2 - (4{,}5 + x^2) + (4{,}5 - x^2). 3 x 2 − ( 4 , 5 + x 2 ) + ( 4 , 5 − x 2 ) .
а) 2,4 a − ( 3,6 a + 2,2 a 2 ) ; 2{,}4a - (3{,}6a + 2{,}2a^2); 2 , 4 a − ( 3 , 6 a + 2 , 2 a 2 ) ;
б) − 3,6 b 2 + 5,2 b + ( 4,8 b − 0,4 b 2 ) ; -3{,}6b^2 + 5{,}2b + (4{,}8b - 0{,}4b^2); − 3 , 6 b 2 + 5 , 2 b + ( 4 , 8 b − 0 , 4 b 2 ) ;
в) 12 c 2 − ( 3 − 2 c 2 ) − ( 10 c 2 + 2 c 2 ) ; 12c^2 - (3 - 2c^2) - (10c^2 + 2c^2); 12 c 2 − ( 3 − 2 c 2 ) − ( 10 c 2 +
г) ( 2 d − d 3 + 5 ) + 6 d − ( − d 3 + 6 d ) . (2d - d^3 + 5) + 6d - (-d^3 + 6d). ( 2 d − d 3 + 5 ) + 6 d − ( − d 3 + 6 d ) .
6. Ба бисёрузваи шакли стандартӣ табдил диҳед:
а) ( 1 − x 2 ) − ( 2 x − x 3 + 4 ) ; (1 - x^2) - (2x - x^3 + 4); ( 1 − x 2 ) − ( 2 x − x 3 + 4 ) ;
б) 1 − ( 4 x 3 − 3 x 4 + 1 − x 2 ) . 1 - (4x^3 - 3x^4 + 1 - x^2). 1 − ( 4 x 3 − 3 x 4 + 1 − x 2 ) .
7. Нишон диҳед, ки қимати ифодаи:
а) 2 a − b − ( 2 b − a ) − 3 ( a − b ) 2a - b - (2b - a) - 3(a - b) 2 a − b − ( 2 b − a ) − 3 ( a − b ) айнан ба 0;
б) ( b 2 − 3 a b ) − ( 5 − a b ) + ( 2 a b − b 2 ) (b^2 - 3ab) - (5 - ab) + (2ab - b^2) ( b 2 − 3 ab ) − ( 5 − ab ) + ( 2 ab − b 2 ) айнан ба − 5 -5 − 5 баробар аст.
8. Ҳосили ҷамъи кадом бисёрузва бо бисёрузваи додашуда ба сифр баробар аст:
а) a + 3 ; a + 3; a + 3 ;
б) − x + 16 ; -x + 16; − x + 16 ;
в) − y 2 + 6 y − 1 -y^2 + 6y - 1 − y 2 + 6 y − 1 ?
Дар хона 9. Фарқи бисёрузваҳои 5 a 3 + a − 3 5a^3 + a - 3 5 a 3 + a − 3 ва − 2 a 3 + 4 a + 5 -2a^3 + 4a + 5 − 2 a 3 + 4 a + 5 -ро тартиб диҳед.
10. Дар шакли бисёрузваи стандартӣ нависед:
а) 6 a 2 − ( 2 − 3 a ) + 6 a 2 ; 6a^2 - (2 - 3a) + 6a^2; 6 a 2 − ( 2 − 3 a ) + 6 a 2 ;
б) ( 8 − 3 b 2 ) − ( b 3 − b 2 ) − 8. (8 - 3b^2) - (b^3 - b^2) - 8. ( 8 − 3 b 2 ) − ( b 3 − b 2 ) − 8.
11. Сумма ва фарқи бисёрузваҳоро тартиб диҳед:
а) 2 x + 1 2x + 1 2 x + 1 ва 2 x − 1 ; 2x - 1; 2 x − 1 ;
б) 2 x − 1 2x - 1 2 x − 1 ва 2 x + 1 ; 2x + 1; 2 x + 1 ;
в) − 2 x − 1 -2x - 1 − 2 x − 1 ва 2 x − 1 ; 2x - 1; 2 x − 1 ;
г) 2 x − 1 2x - 1 2 x − 1 ва 1 − 2 x . 1 - 2x. 1 − 2 x .
12. Ҳосили ҷамъи кадом бисёрузва ва бисёрузваи 3 x 2 + 5 x − 2 3x^2 + 5x - 2 3 x 2 + 5 x − 2 айнан ба: а) 0; б) 6; в) x + 3 ; x + 3; x + 3 ; г) 2 x 2 − x + 7 2x^2 - x + 7 2 x 2 − x + 7 баробар аст?
Вазифаи хонагӣ
Машқҳои 9–12 аз қисми «Дар хона».
Дар ин дарс
Ман метавонам қоидаи кушодани қавсро истифода барам: пеш аз қавс «+» ва «−».
Ман метавонам суммаи ду бисёрузваро тартиб дода, ба шакли стандартӣ биёрам.
Ман метавонам фарқи ду бисёрузваро тартиб дода, ба шакли стандартӣ биёрам.
Такрор (2 дақиқа)
Қавсро кушоед: 5 + ( a − 3 ) . 5 + (a - 3). 5 + ( a − 3 ) .
Қавсро кушоед: 5 − ( a − 3 ) . 5 - (a - 3). 5 − ( a − 3 ) .
Узвҳои монандро ислоҳ кунед: 4 x 2 − x + 2 x 2 + 3 x . 4x^2 - x + 2x^2 + 3x. 4 x 2 − x + 2 x 2 + 3 x .
Ҷавобҳо
5 + a − 3 = a + 2. 5 + a - 3 = a + 2. 5 + a − 3 = a + 2. 2) 5 − a + 3 = 8 − a . 5 - a + 3 = 8 - a. 5 − a + 3 = 8 − a . 3)
Вазъият барои андешаронӣ Агар ду бисёрузваро ҷамъ кунем, натиҷа чӣ мешавад — бисёрузва ё чизи дигар? Ва агар аз як бисёрузва дигарашро тарҳ кунем? Чӣ тавр бо қавсҳо кор мекунем, ки аломатҳо хато нашаванд?
Қоида Агар пеш аз қавс аломати «ҷамъ» омада бошад, ҳангоми кушодани қавс аломати ҳамаи ҷамъшавандаҳои он нигоҳ дошта мешавад; агар аломати «тарҳ» омада бошад, ҳангоми кушодани қавс аломати ҳамаи ҷамъшавандаҳо ба муқобилаш иваз карда мешавад.
Хулоса Сумма ва фарқи ду бисёрузва боз бисёрузва аст.
Фарқи ду бисёрузва метавонад ба 0 баробар бошад.
Суммаи бисёрузваҳои x 2 + 3 x − 1 x^2 + 3x - 1 x 2 + 3 x − 1 ва 2 x 2 − x + 4 2x^2 - x + 4 2 x 2 − x + 4 -ро ёбед.
Як ҷавобро интихоб кунед A 3
B C D Фарқи ( 4 m 2 − m ) − ( − m 2 + 3 m − 2 ) (4m^2 - m) - (-m^2 + 3m - 2) ( 4 m 2 − m ) − ( − m 2 + 3 m − 2 ) -ро ёбед.
Як ҷавобро интихоб кунед A 3 m 2 + 2 m − 2
B C D 2
c 2
)
;
−
1
x 2 + 3 3x^{2} + 3 3 x 2 + 3
x 2 + 2 x + 3 x^{2} + 2x + 3 x 2 + 2 x + 3
3 x 2 + 4 x + 3 3x^{2} + 4x + 3 3 x 2 + 4 x + 3
3 x 2 + 2 x + 3 3x^{2} + 2x + 3 3 x 2 + 2 x + 3
3m^{2} + 2m - 2 3 m 2 + 2 m − 2
5 m 2 − 4 m + 2 5m^{2} - 4m + 2 5 m 2 − 4 m + 2
3 m 2 + 2 m + 2 3m^{2} + 2m + 2 3 m 2 + 2 m + 2
5 m 2 − 4 m − 2 5m^{2} - 4m - 2 5 m 2 − 4 m − 2