2. Касрҳои одӣ
2.1 · 1/4. Се шоколад барои ду набера: тақсим ва ҳиссаҳо
1 соат
- Назария
- Дарси 1 аз 27
- Хониш: 10 дақиқа
- Саволҳо: 5
Дар ин дарс
- Ман метавонам се шоколадро байни ду набера бо се тарзи гуногун тақсим кунам ва ҳиссаи ҳар набераро ҳамчун каср нависам.
- Ман мефаҳмам, ки тақсими ададҳоеро, ки бебақия тақсим намешаванд, бо каср навиштан мумкин аст.
- Ман мефаҳмам, ки се тарзи тақсим ҷавоби якхела медиҳанд.
Такрор (2 дақиқа)
Дар касри чӣ хел ном доранд ва Бигӯед: кадомаш чиро нишон медиҳад?
Дар дафтар ҳамчун каср нависед:
- як даҳякӣ;
- чор панҷякӣ;
- аз даҳ се ҳисса;
- аз панҷ чор ҳисса;
- аз даҳ 7 ҳисса;
- аз 21 нуҳ ҳисса.
Ҷавобҳо
— сурат (чанд ҳисса гирифтаем), — махраҷ (бутун ба чанд ҳиссаи баробар тақсим шудааст).
Вазъият барои андешаронӣ
Вазъият барои андешаронӣ
Писарони синфи 6 тасмим гирифтанд, ки дар дарси таълими меҳнат барои духтарони синфашон тахтача барои реза кардани сабзӣ созанд. Омӯзгор ба онҳо панҷ тахтачӯбро ҷудо карда дод. Мавод барои сохтани 4 тахтача мерасад. Барои сохтани тахтачаҳо бояд ин тахтачӯбҳо ба чор қисми баробар тақсим карда шаванд.
Ҳиссаи тахтачӯбро барои ҳар як тахтача муайян кунед. Ин тақсимкуниро бо се тарз анҷом диҳед. Барои сохтани як тахтача чанд ҳиссаи тахтачӯб лозим аст?
Дар ҷуфт муҳокима кунед:
- Ба шумо чӣ дода шудааст? Чӣ бояд кард?
- Кӯшиш кунед, ки масъаларо дар дафтар ҳал кунед, баъд ҷавобатонро бо ҳамсинфон муқоиса кунед.
- Барои ҳал чиро донистан лозим аст? Яке-ду саволро, ки ҳоло аз ҳама мушкил менамояд, нависед.
Ин масъаларо дар охири фасл (дарси 2.1 · 3/4) боз ҳал мекунем.
Саволи калидӣ. Дар дафтар нависед: «Дар ин фасл ман мефаҳмам, ки ман чӣ тавр тақсими ададҳоро, ки бебақия тақсим намешаванд, ифода мекунам ва натиҷаро бо як адад менависам».
Се шоколад барои ду набера
Масъалаи оддитар: бибӣ се шоколадро байни ду наберааш баробар тақсим кард. Ӯ инро чӣ тавр иҷро кард? Шоколадро ҳамчун росткунҷа тасвир мекунем.
Кори дунафара
- Як шоколадро ба ду набера тақсим кунед. Дар дафтар нишон диҳед, ки инро чӣ тавр иҷро мекунед. Кадом ҳиссаи шоколадро ҳар як набера мегирад? Дар расм тасвир кунед.
- Ба хотир оред (синфи 5): махраҷи каср чиро ифода мекунад? Сурати каср чиро?
Ҷавоб
Шоколадро ба 2 ҳиссаи баробар ҷудо мекунем; ҳар набера шоколад мегирад. Махраҷ — бутун ба чанд ҳисса тақсим шудааст (2), сурат — чанд ҳисса гирифта шудааст (1).
Акнун ҳар се шоколадро байни ду набера се тарз тақсим мекунем.
Тарзи 1 · Кори дунафара
Се шоколадро бо расм тасвир кунед. Ҳар яки онро ба ду ҳиссаи баробар (нисф) ҷудо кунед. Чанд нисфи шоколадро ҳар набера бояд бигирад, то ҳиссаҳо баробар шаванд? Ҳиссаи ҳар набераро бо ранг нишон диҳед.
- Дар ин ҷо махраҷ чанд аст? Ҳар набера «чанд ҳисса аз чанд ҳисса» мегирад?
- Ҳар набера чӣ қадар шоколад гирифт? Ҷавобро ҳамчун каср нависед.
Ҷавоб
Ҳар шоколад ба 2 нисф ҷудо мешавад, ҳамагӣ 6 нисф. Ба ҳар набера 3 нисф мерасад. Махраҷ — 2, сурат — 3: ҳар набера шоколад мегирад.
Тарзи 2 · Кори дунафара
Се шоколадро боз тасвир кунед, вале ҳамчун як бутун: се шоколадро дар як қатор гузоред ва қаторро ба ду ҳиссаи баробар ҷудо кунед. Бо ранг нишон диҳед, ки ҳар набера чӣ қадар мегирад.
- Ҳар набера кадом ҳиссаи се шоколадро мегирад? Инро чӣ тавр навиштан мумкин аст?
- Ин ададро боз чӣ тавр навиштан мумкин аст?
Ҷавоб
Ҳар набера нисфи ҳамаи се шоколадро мегирад, яъне аз 3 шоколад. Ин ҳамон аст — ҷавоби тарзи 1.
Тарзи 3 · Кори дунафара
Ҳар се шоколадро ҷудо кардан лозим набуд. Ба ҳар набера як шоколади бутунро диҳед, шоколади сеюмро ба ду ҳиссаи баробар ҷудо кунед. Ҳиссаи ҳар набераро ранг кунед. Онро чӣ тавр бо каср менависед?
Ҷавоб
Ҳар набера як бутун ва нисфи шоколад мегирад:
Кори дунафара: муқоиса
Ҳиссаҳоеро, ки ҳар набера дар ҳар се тарз мегирад, муқоиса кунед. Оё набераҳо ҳар дафъа миқдори якхела ба даст меоранд? Бо ҳамнишасти худ муҳокима кунед: ин тарзҳо чӣ монандӣ ва чӣ фарқият доранд? Мушоҳидаи худро нависед.
Ҷавоб
Дар ҳар се тарз ҳар набера ҳамон миқдорро мегирад: шоколад. Фарқ танҳо дар он аст, ки шоколадро чӣ тавр бурида ва чӣ тавр навиштаем.
Худатон санҷед: шоколадҳоро ба нафарҳои гуногун тақсим кунед ва ҳар ҳиссаро ранг кунед.
Кор дар синф
Машқҳо
Дар синф
1. Касрҳоро ҳамчун амали тақсим нависед. Намуна:
- а)
- б)
- в)
2. Ибораҳоро хонед ва натиҷаро ҳамчун тақсими ду адад ва ҳамчун каср нависед. Намуна: 6 дона себро байни ду нафар тақсим карданд. Кадом ҳиссаи себро ҳар яке аз онҳо гирифт?
- а) 3 дона себро байни ду нафар тақсим карданд. Кадом ҳиссаи себро ҳар яке аз онҳо гирифт?
- б) 4 литр обро дар 5 зарф баробар рехтанд. Дар ҳар зарф кадом ҳиссаи об аст?
- в) Бибӣ 1 литр ширро байни 5 наберааш тақсим намуд. Ба ҳар набера кадом ҳиссаи шир расид?
- г) 1 дона нокро байни 4 нафар тақсим карданд. Ба ҳар нафар кадом ҳиссаи нок расид?
- ғ) 48 хонанда дар 2 автобус баробар нишастанд. Кадом ҳиссаи хонандагон дар як автобус нишаст?
- д) 24 ниҳолро дар ду ҷӯяки баробар шинонданд. Дар як ҷӯяк кадом ҳиссаи ниҳолҳоро шинонданд?
- е) Ба чор нафар 8 дона ширинӣ доданд. Ба ҳар яки онҳо кадом ҳиссаи шириниҳо расид?
Вазифаи хонагӣ
- Машқҳои 1 ва 2-ро, ки дар синф ба анҷом нарасидаанд, дар хона иҷро кунед.
- Бо ҳамсинфатон санҷед: оё ҳар дуятон ҷавобҳои вазъияти оғози дарсро (се тарзи тақсими тахтачӯбҳо) навиштаед? Агар чизе намерасад, илова кунед.
- Агар омӯзгор вазифаи онлайн супорида бошад, онро дар саҳифаи «Супоришҳо» мебинед.