13.7 · 2/2. Яклухткунии касрҳои даҳӣ - Математика — синфи 5
Қоидаи яклухткунӣ
Мисоли 1. Касри даҳии 63,34725-ро то даҳякиҳо яклухт мекунем. Ҳамаи рақамҳои пас аз разряди даҳякиҳо навишташударо мепартоем. Рақами якуми партофташуда 4 аст. Аз ин рӯ, рақами даҳякиҳо бетағйир мемонад:
63,34725 ≈ 63,3. 63{,}34725 \approx 63{,}3. 63 , 34725 ≈ 63 , 3. Ишораи «≈» ҳамчун «тақрибан баробар аст ба» хонда мешавад.
Мисоли 2. Касри даҳии 63,75491-ро то садякиҳо яклухт мекунем. Ҳамаи рақамҳои баъд аз рақами садякиҳо омадаро мепартоем ва рақами 5-и садякиҳоро бетағйир мегузорем. Дар натиҷа
63,75491 ≈ 63,75. 63{,}75491 \approx 63{,}75. 63 , 75491 ≈ 63 , 75. Мисоли 3. Адади 27 569,563-ро то ҳазориҳо яклухт мекунем. Ҳамаи рақамҳои пас аз рақами 7-и ҳазориҳо омадаро бо сифрҳо иваз мекунем ва рақамҳои 5, 6 ва 3-и пас аз вергул навишташударо мепартоем. Азбаски рақами якуми ба 0 ивазкардашуда 5 аст, пас, дар асоси қоида, рақами ҳазориҳои адад 7 як воҳид зиёд карда мешавад:
27 569,563 ≈ 28 навбатӣ Такрор ва санҷиш: касрҳои даҳӣ, ҷамъ ва тарҳ 1 соат
000. 27\,569{,}563 \approx 28\,000. 27 569 , 563 ≈ 28 000.
Мисоли 4. Гузариш метавонад ба разрядҳои дигар ҳам расад: 2,965 то садякӣ ≈ 2,97; 9,96 то даҳякӣ ≈ 10,0 (9 + 1 = 10, ба якиҳо мегузарад).
Кор дар синф
Машқҳо
Дар синф 1. Касрҳоро то садякӣ яклухт намоед: 2,365; 7,746; 3,0572; 12,4255; 103,642; 0,756; 0,23602.
2. Касрҳоро то ҳазорякӣ яклухт намоед: 5,5555; 7,60504; 24,7841; 492,45603; 0,12456; 0,32895.
3. Касрҳоро то даҳӣ яклухт намоед: 47,72; 123,5; 248,854; 450,03; 617,2; 1 289,450; 607,05.
4. Касрҳоро то ҳазорӣ яклухт намоед: 3 640,2; 1 036,02; 2 367,243; 12 078,3; 67 459,003; 1 001,1001.
Дар хона 5. Дар дафтаратон нуқтаи 0-ро қайд карда, аз он нури OA-ро гузаронед. Дар нури ададӣ порчаи воҳидиро (ба 10 см баробар) тавре интихоб намоед, ки ибтидояш бо нуқтаи 0 ҳамҷоя афтад. Дар он касрҳои 0,1; 0,2; 0,3; 0,4; 0,5; 0,6; 0,7; 0,8; 0,9-ро қайд кунед. Нуқтаҳои координатаҳояшон 0,15; 0,25; 0,35; 0,45; 0,55; 0,65; 0,75; 0,85; 0,95-ро низ дар ин порча қайд кунед.
6. Касрҳоро то якӣ яклухт намоед: 1,65; 2,04; 37,2; 3,456; 12,987; 134,201; 0,9841.
7. Касрҳоро то даҳякӣ яклухт намоед: 3,248; 1,143; 52,765; 13,063; 1,7820; 0,6814; 0,5552.
8. Касрҳоро то садякӣ яклухт намоед: 5,6789; 3,0458; 42,65401; 653,3817; 123,08970.
9. Касрҳоро то ҳазорякӣ яклухт намоед: 13,763; 101,103; 229,7632; 40,3872; 0,78412; 0,123123; 0,0396.
10. Касрҳоро то даҳӣ яклухт намоед: 67,3; 25,5; 342,1; 1,245; 87,1032; 10,900; 111,888.
11. Касрҳоро то садӣ яклухт намоед: 164,32; 229,312; 555,555; 506,307; 199,876; 6 001,3.
12. Адади овардашуда тақрибан чанд километр ва тақрибан чанд метр аст: а) 186 734 см; б) 3 665 453 см; в) 98 466 см?
13. Чақрим Як чақрим, тақрибан, ба 1,07 км баробар аст.
14. Рақами охирини ҳосили зарбро ёбед: 1,0 · 2,0 · 3,0 · 4,0 · 5,0 · 6,0 · 7,0 · 8,0 · 9,0. Ишора: 1,0 · 2,0 · … · 9,0 = 1 · 2 · … · 9.
Барои боҳавасон 15. Рақами охирини суммаро ёбед: 1,51 + 1,52 + 1,53 + 1,54 + 1,55 + 1,56 + 1,57 + 1,58 + 1,59.
16. Қимати ифодаро ёбед (пас аз омӯхтани зарби касрҳои даҳӣ дар мавзӯи 14.3):
а) 2,02 · 0,45 + 5,0505 · 2 + 39,1 · 0,01;
б) (6 − 1,96) · (10,2 − 5,7) + (6,8 + 2,6) · (0,37 + 0,03);
в) (1 − 0,34) · (2 − 0,75) + 1,05 · (4,882 + 3,018);
г) (8 − 5 · 0,25) − (4,7 + 5,6 · 0,125) · 0,1.
17. Бо кадом рақам тамом мешавад: а) суммаи ҳамаи ададҳои якрақама; б) суммаи ҳамаи ададҳои дурақама; в) суммаи ҳамаи ададҳои серақама?
18*. Анӯшервон аз се як ҳиссаи тамоми себҳоро гирифт. Аз чор як ҳиссаи тамоми себҳоро Муҳаммад гирифт. Шукрона низ аз чор як ҳиссаи себҳоро гирифт. Пас аз ин чор дона себ боқӣ монд. Дар аввал чӣ қадар себ буд?
Машқҳо барои такрор 19. Ҳамаи секунҷаҳо дар расми 1 тасвирёфта бо ҳамдигар баробаранд. Кунҷҳоеро, ки қуллаҳояшон дар нуқтаи O ҷойгиранд, ёбед.
20. Қимати ифодаҳоро ёбед: а) 1,75 · 4; б) 0,25 · 8; в) 24,72 · 6. Ишора: 1,75 · 4 = 1,75 + 1,75 + 1,75 + 1,75.
21. Ҳавз бо қубури ягона дар 8 соат аз об пур мешавад. Дар 1 соату 15 дақ. кадом қисми ҳавз аз об пур мешавад?
22. Аҳмад, Валӣ, Самад ва Дилшод вазнҳояшонро дар тарозу баркашида, чор адади зеринро натиҷа гирифтанд: 43,2 кг, 39,8 кг, 40 кг ва 41,8 кг. Аҳмад аз Дилшод вазнину аз Валӣ сабуктар аст. Дилшод бошад аз Самад вазнинтар аст. Массаи ҳар яке аз ҷӯраҳоро ёбед.
23. Барои тайёр кардани салати «Сабзавот» 3 ҳисса сабзӣ, 1 ҳисса пиёз ва 4 ҳисса картошка гирифтан лозим аст. Барои тайёр намудани 600 г салати «Сабзавот» чӣ қадар картошка лозим? Бо 300 г сабзӣ чӣ қадар салати «Сабзавот» тайёр намудан мумкин аст?
Вазифаи хонагӣ
Аз қисми «Машқҳо» -и ҳамин саҳифа: № 5–13 (дар дафтар).
Агар омӯзгор вазифаи онлайн супорида бошад, онро дар саҳифаи «Супоришҳо» мебинед.
Хулоса
Адади тақрибӣ ададест, ки ба адади аниқ наздик аст; ишораи ≈ — «тақрибан баробар».
Ҳангоми яклухт кардан то ягон разряд рақамҳои пас аз он бо сифр иваз мешаванд, пас аз вергул — партофта мешаванд.
Агар рақами якуми партофташуда 5, 6, 7, 8, 9 бошад — бо барзиёдӣ (разряд 1 зиёд мешавад); агар 0, 1, 2, 3, 4 — бо норасоӣ.
Ададро якбора то разряди лозимӣ яклухт мекунем.
Дар ин дарс
Ман медонам қоидаи яклухткунии касри даҳӣ то ягон разряд.Ман метавонам касри даҳиро то якӣ, даҳякӣ, садякӣ, ҳазорякӣ яклухт кунам.Ман метавонам касри даҳиро то даҳӣ, садӣ, ҳазорӣ яклухт кунам: рақамҳо бо сифр иваз ва пас аз вергул партофта мешаванд.Ман мефаҳмам , чаро яклухткунӣ «қадам ба қадам» (4,45 → 4,5 → 5) хато аст. Саволи калидӣ: Кай ба ҷойи адади аниқ адади тақрибиро истифода мебарем?
Такрор Даҳонӣ ҷавоб диҳед:
6,84 ба кадом адади натуралӣ наздиктар аст?
7,67-ро то даҳякӣ яклухт кунед.
47,5 то якӣ чанд мешавад? Чаро?
4 726-ро то садиҳо яклухт кунед.
Қоида Ҳангоми то ягон разряд яклухт кардани касри даҳӣ, ҳамаи рақамҳои пас аз ин разряд навишташуда бо сифрҳо иваз карда мешаванд. Агар онҳо пас аз вергул ҷойгир бошанд, партофта мешаванд. Агар рақами якуми пас аз ин разряд омада 5, 6, 7, 8, 9 бошад, рақами разрядро 1-то зиёд мекунанд (бо барзиёдӣ) ва агар рақами якуми пас аз ин разряд омада 0, 1, 2, 3, 4 бошад, рақами разрядро бетағйир мемонанд (бо норасоӣ).
Диққат Ададро якбора то разряди лозимӣ яклухт мекунем, на қадам ба қадам: 4,45 ≈ 4 (то якӣ), гарчанде 4,45 ≈ 4,5 (то даҳякӣ). Ададҳои натуралиро мо дар мавзӯи 5.2 яклухт карда будем — қоида ҳамон аст.
Расми 1 (ба № 19). Калимаҳои калидӣ адади тақрибӣ яклухт кардан бо норасоӣ бо барзиёдӣ тақрибан баробар (≈) то даҳякӣ то садякӣ
Ман дар ин дарс чӣ омӯхтам? Мулоҳиза мекунем
Дар кадом ҳолатҳо ададҳоро яклухт мекунем (пул, вақт, масофа)?
Чаро 4,45 то якӣ 4 мешавад, на 5?
Худро арзёбӣ кунед (✓ ё ✗):
Ман маънои ададҳои тақрибӣ ва яклухткуниро медонам.
Ман қоидаи яклухткуниро медонам.
Ман метавонам касри даҳиро то якӣ, даҳякӣ, садякӣ, ҳазорякӣ яклухт кунам.
Ман метавонам касри даҳиро то даҳӣ, садӣ, ҳазорӣ яклухт кунам.
Ман метавонам адади натуралии наздиктаринро ёбам.
Ман мефаҳмам, ки чаро ададро якбора яклухт мекунанд.
Шоира адади 3,46-ро аввал то даҳякӣ яклухт кард (3,5), баъд 3,5-ро то якӣ яклухт карда, 4 гирифт. Адади 3,46 то якӣ чанд мешавад?
Як ҷавобро интихоб кунед A 4 B 3 C 3,5
