1 соат
Масъала. Агар нархи 1 кг чой 4 сомонию 78 дирам бошад, барои хариди 100 г чой чанд дирам додан лозим аст?
Азбаски 1 кг = 1 000 г аст, пас 100 г = 0,1 кг = кг мебошад. Бинобар ҳамин, барои ҳал кардани масъала маблағи 4 сомонию 78 дирамро ба 10 тақсим кардан лозим:
Вале, рӯёнидани 47,8 дирам ғайриимкон аст, чунки дар муомилот пули аз дирам хурдтар вуҷуд надорад. Аз ин рӯ, ё 47 дирам додан лозим аст ё 48 дирам, зеро 47 < 47,8 < 48 мебошад.
Адади 47,8 аз 47 дида ба 48 наздиктар аст: агар вай аз 47 ба бузургии 0,8 воҳид фарқ карда бошад, пас аз 48 он 0,2 воҳид фарқ мекунад. Ҳамин тавр, барои 100 г чой 48 дирам супурдан лозим аст. Ҳангоми ҳалли масъала мо адади 47,8-ро бо 48 иваз кардем. Дар чунин маврид мегӯянд, ки адади 47,8 то якиҳо ё воҳидҳо яклухт карда шудааст.
Нуқтаи M (47,5) миёнаҷойи порчаи A (47) ва B (48) мебошад. Аз расм маълум аст, ки нуқтаҳои координатаҳояшон 47,1; 47,2; 47,3; 47,4 аз 48 дида, ба 47 наздиктар ҷойгиранд. Нуқтаҳои координатаҳояшон 47,6; 47,7; 47,8 ва 47,9 баръакс, аз нуқтаи A (47) дида, ба нуқтаи B (48) наздиктаранд. Нуқтаи M (47,5)-ро низ ба 48 наздиктар меҳисобем. Ҳамин тавр, ҳангоми партофтани разряди даҳякӣ мо ин касрҳои даҳиро ё бо 47 (бо норасоӣ) ё бо 48 (бо барзиёдӣ) яклухт карда метавонем. Дар натиҷа адад то якиҳо яклухт карда мешавад.
Нуқтаи K (47,24) аз нуқтаи B (48) дида, ба A (47) наздиктар ва нуқтаи P (47,78) аз нуқтаи A (47) дида, ба B (48) наздиктар ҷойгиранд. Ҳангоми то даҳякиҳо яклухт кардани адади 47,24 адади 47,2 ва ҳангоми бо барзиёдӣ яклухт кардани адади 47,78 адади 47,8-ро соҳиб мешавем.
Дар нури ададӣ ададҳоро яклухт кунед: ҳар адад ба кадом охири порча наздиктар аст?
1. Касрҳои зерин ба кадоме аз ададҳои натуралӣ наздиктар ҷойгиранд: 1,24; 6,84; 13,65; 137,3; 256,03; 909,64; 525,555?
2. Касрҳоро то даҳякӣ яклухт намоед: 1,05; 7,67; 4,45; 89,28; 17,79; 412,60; 305,508.
3. Касрҳоро то якӣ яклухт намоед: 7,654; 14,562; 723,723; 555,555; 444,444; 0,9876; 0,555.
4. Касрҳо дар байни кадом ҷуфти ададҳои натуралӣ ҷойгиранд: а) 0,36; б) 18,789; в) 103,654; г) 99,99?
Саволи калидӣ: Кай ба ҷойи адади аниқ адади тақрибиро истифода мебарем?
Ададҳои натуралиро яклухт кунед (5.2):
Нархи 1 кг чой 52 сомонию 35 дирам аст. Барои 100 г чой чанд пул додан лозим аст?
Кӯшиш мекунем
Агар дар касри даҳӣ дар ҷойи разряди даҳякиҳо рақамҳои 0, 1, 2, 3 ва 4 бошад, он ба 47 наздиктар аст, аз ин рӯ, бо норасоӣ яклухт карда мешавад. Агар дар ҷойи разряди даҳякиҳояш рақамҳои 5, 6, 7, 8 ё 9 омада бошанд, он ба 48 наздиктар аст, бинобар ҳамин бо барзиёдӣ яклухт карда мешавад.