Идоракунӣ ва иттилоот
Дар системаҳои мураккаб (биологӣ, техникӣ, иқтисодӣ) объектҳо доимо бо ҳам иттилоот табодул мекунанд. Организми зинда бо узвҳои ҳис аз муҳит иттилоот мегирад, онро коркард мекунад ва рафтори худро идора мекунад: ҷойивазкунӣ, канорагирӣ аз хатар. Ҳавопаймо дар реҷаи худкор (бесарнишин): компютер аз хабаррасонҳо (датчикҳо) суръат ва баландиро мегирад, коркард мекунад ва ба механизмҳои иҷроиш (сарпӯшҳо, танзимкунаки муҳаррик) фармон медиҳад.
Дар ҳар идоракунӣ ду объект ҳаст:
- идоракунанда – фармон медиҳад (тугма, компютер, термостат);
- идорашаванда – фармонро иҷро мекунад.
Онҳо бо ду хат пайванданд: хатти мустақим (фармон аз идоракунанда ба идорашаванда) ва хатти алоқаи баргашт (иттилоот дар бораи вазъи идорашаванда ба идоракунанда баргашта меояд).
Системаи идоракунии кушода
Агар вазъи объекти идорашаванда ба ҳисоб гирифта нашавад ва идоракунӣ танҳо бо хатти мустақим сурат гирад, ин системаи кушода аст.
Мисол – сабт дар диски магнитии нарм (флоппи). Идоракунанда – дискдон, идорашаванда – диск. Сӯзани магнитӣ бояд ба пайроҳаи консентрикии диск расад. Ин дискҳо пайроҳаҳои кам доранд, бинобар ин дақиқии хос талаб намешавад ва шаклдигаркунии механикии диск (масалан, аз гармӣ) ба назар гирифта намешавад; дискдон сӯзанро ба масофаи муайян бе санҷиш мебарад.
Системаи идоракунии сарбаст
Дар системаи сарбаст идоракунанда бо хатти мустақим амал мекунад ва бо алоқаи баргашт аз параметрҳои воқеии объекти идорашаванда иттилоот мегирад.
Мисол – сабт дар диски сахт (винчестер). Дар диски сахт ҳазорҳо пайроҳа ҳаст; ба мавқеи сӯзан дақиқии хеле баланд лозим аст, ва шакли диск бо тағйири ҳарорат тағйир ёфта метавонад. Системаи идоракунӣ бо сӯзанҳои магнитӣ вазъи воқеии онҳоро мегирад (алоқаи баргашт) ва бо хатти мустақим сӯзанҳоро бо дақиқии хеле баланд ба сатҳ мегузорад.
Амсилаи нуқтаву нишона
Нуқтаро (идорашаванда) бояд ба маркази нишона (давра) расонем. Идоракунанда – корбар бо тугмаҳои ↑ ↓ ← →. Дар майдони 20 × 20 нуқтаи аввалро тасодуфӣ мегирем.
- Реҷаи кушода: нуқтаи аввал нишон дода мешавад, баъд нонамоён мешавад (алоқаи баргашт нест). «Натиҷа» масофаи байни нуқта ва маркази нишонаро нишон медиҳад: одатан калон аст.
- Реҷаи сарбаст: баъд аз ҳар ҳаракат координатҳои нуқта нишон дода мешаванд (алоқаи баргашт). Расидан кафолатнок аст.
- Реҷаи худкор: кор худи компютер мекунад: аввал ченкунӣ (координатҳо), баъд муқоиса (бо нишона), баъд ҳаракат (ба тарафи нишона).
