Дар ҳамворӣ аз нуқтаи O ду хати рости ба ҳам перпендикуляр мегузаронем. Яке — x — одатан уфуқӣ, дигаре — y — амудӣ аст. Дар ҳарду хат порчаи воҳидиро интихоб мекунем ва аз O ба ҳар ду тараф порчаҳои баробар мегузорем. Ба тарафи рост (дар x) ва боло (дар y) ададҳои мусбат, ба тарафи чап ва поён ададҳои манфиро ҷойгир мекунем.
Ду тир ҳамвориро ба чор қисм тақсим мекунанд. Ҳар як қисм чоряк ном дорад. Чорякҳоро аз боло рост ба муқобили ҳаракати ақрабаки соат рақам мекунанд: I, II, III, IV (расми 1).
Нуқтаи A-ро дар ҳамворӣ қайд мекунем ва аз он ба тирҳо перпендикуляр мефурорем (расми 2). Асоси перпендикуляр дар тири x ба як адад мувофиқ аст — ин абсисса-и нуқтаи A мебошад, онро xA менависем. Асоси перпендикуляр дар тири y ба адади yA — ордината-и нуқтаи A мувофиқ аст.
Мегӯянд: нуқтаи A координатаҳои xA ва yA дорад, ва менависанд: A(xA;yA). Дар ин курс координатаҳоро ҳамеша бо нуқта-вергул менависем: A(4;3).Тартиб муҳим аст: аввал абсисса, баъд ордината. Нуқтаҳои (4;3) ва (3;4) гуногунанд.
Ҳал. Нуқтаи A(2;3)-ро месозем. Дар тири x нуқтаи ба адади 2 мувофиқро меёбем ва аз он ба тири x перпендикуляр мегузаронем. Дар тири y нуқтаи ба адади 3 мувофиқро меёбем ва аз он ба тири y перпендикуляр мегузаронем. Дар буриши ин ду перпендикуляр нуқтаи A мехобад: он дар чоряки I аст, зеро 2>0 ва 3>0. Нуқтаҳои B (чоряки II), C (чоряки III) ва D (чоряки IV) ҳамин тавр сохта мешаванд (расми 3).
Кор бо ҳамвории координатӣ
Дар ин ҷо нуқтаро хонед ва гузоред. Вазифаҳо нав-нав пайдо мешаванд: бо онҳо кор кунед, то ки ҳар чаҳор чоряк ва ҳар ду тир ба шумо одат шаванд.
Дар расми 5 росткунҷаи OACB бо диагонали AB тасвир ёфтааст. Он низ ду ҳолат дорад: OA=4,OB=3 ва OA=a,OB=b. Координатаҳои қуллаҳо, дарозии AB ва масоҳати росткунҷаро ёбед.
Нуқтаҳоро ба тартиби A,B,C,D бо порчаҳо пайваст кунед ва ба тарафҳои AB ва DA диққат диҳед: онҳо аз як чоряк ба дигаре мегузаранд. Буришҳои дақиқро дар 1.4 · 1/2 ҳисоб мекунем.
