1–2. Дараҷаи нишондиҳандааш натуралӣ ва бутун - Алгебра — синфи 10
Дараҷаи нишондиҳандааш натуралӣ
Масалан, 2 3 = 2 ⋅ 2 ⋅ 2 = 8 , 2^3 = 2 \cdot 2 \cdot 2 = 8, 2 3 = 2 ⋅ 2 ⋅ 2 = 8 , ( − 1 3 ) 4 = 1 81 . \left(-\dfrac{1}{3}\right)^4 = \dfrac{1}{81}. ( − Дараҷаи нишондиҳандааш натуралӣ панҷ хосияти муҳим дорад.
навбатӣ 3. Решаи дараҷаи n-ум ва хосиятҳои он 1 соат
3
1
)
4
=
81 1 .
Эзоҳ. Ифодаҳои ( − a ) n (-a)^n ( − a ) n ва − a n -a^n − a n -ро бояд фарқ кард: дар якум ба дараҷа ҳамаи − a -a − a бардошта мешавад, дар дуюм танҳо a , a, a , ва баъд аломати минус гузошта мешавад.
Масалан, 2 2 ⋅ 2 3 = 2 5 = 32 , 2^2 \cdot 2^3 = 2^5 = 32, 2 2 ⋅ 2 3 = 2 5 = 32 , 3 8 : 3 10 = 3 − 2 , 3^8 : 3^{10} = 3^{-2}, 3 8 : 3 10 = 3 − 2 , ( x + y ) 8 : ( x + y ) 5 = ( x + y ) 3 . (x+y)^8 : (x+y)^5 = (x+y)^3. ( x + y ) 8 : ( x + y ) 5 = ( x + y ) Қоида барои якчанд зарбшаванда ҳам дуруст аст: a m ⋅ a n ⋅ a k = a m + n + k . a^m \cdot a^n \cdot a^k = a^{m+n+k}. a m ⋅ a n ⋅ a k = a m + n + k
Баъзан баробариро аз рост ба чап истифода бурдан қулай аст. Масалан, M = 8 3 ⋅ 25 3 ⋅ 2 3 M = 8^3 \cdot 25^3 \cdot 2^3 M = 8 3 ⋅ 2 5 3 ⋅ 2 3 -ро ҳисоб кардан душвор аст, вале бо қоидаи 3 ∘ 3^\circ 3 ∘
M = ( 8 ⋅ 25 ⋅ 2 ) 3 = 400 3 = 64 000 000. M = (8 \cdot 25 \cdot 2)^3 = 400^3 = 64\,000\,000. M = ( 8 ⋅ 25 ⋅ 2 ) 3 = 40 0 3 = 64 000 000.
Масалан, ( 2 3 ) 4 = 16 81 , \left(\dfrac{2}{3}\right)^4 = \dfrac{16}{81}, ( 3 2 ) 4 = 81 16 , ( − 5 4 ) 3 = − 125 64 , \left(-\dfrac{5}{4}\right)^3 = -\dfrac{125}{64}, ( − 4 5 ) 3 = − 64 125 , ( 2 a 3 b ) 3 = 8 a 3 27 b 3 . \left(\dfrac{2a}{3b}\right)^3 = \dfrac{8a^3}{27b^3}. ( 3 b 2 a ) 3 = 27 b
Масалан, ( 2 3 ) 2 = 2 6 = 64 , (2^3)^2 = 2^6 = 64, ( 2 3 ) 2 = 2 6 = 64 , ( − 1 2 a 4 b 2 ) 3 = − 1 8 a 12 b 6 . \left(-\dfrac{1}{2}a^4b^2\right)^3 = -\dfrac{1}{8}a^{12}b^6. ( − 2 1 a 4 b 2 ) 3 = − 8 1 a 12 b 6 .
Квадрати бисёраъзогӣ Квадрати суммаи якчанд аъзо ба суммаи квадратҳои ҳамаи аъзоҳо плюс ҳосили зарби дучандаи ҳар як аъзо бар ҳамаи аъзоҳои пасоянд баробар аст:
( a + b + c + d ) 2 = a 2 + b 2 + c 2 + d 2 + 2 a b + 2 a c + 2 a d + 2 b c + 2 b d + 2 c d . (a + b + c + d)^2 = a^2 + b^2 + c^2 + d^2 + 2ab + 2ac + 2ad + 2bc + 2bd + 2cd. ( a + b + c + d ) 2 = a 2 + b 2 + c 2 + d 2 + 2 ab + 2 a c + 2 a d + 2 b c + 2 b d + 2 c d .
Мисоли 1. ( 3 x 2 + 2 y 2 + x y ) 2 (3x^2 + 2y^2 + xy)^2 ( 3 x 2 + 2 y 2 + x y ) 2 -ро мекушоем:
( 3 x 2 + 2 y 2 + x y ) 2 = 9 x 4 + 4 y 4 + x 2 y 2 + 2 ⋅ 3 x 2 ⋅ 2 y 2 + 2 ⋅ 3 x 2 ⋅ x y + 2 ⋅ 2 y 2 ⋅ x y = 9 x 4 + 4 y 4 + 13 x 2 y 2 + 6 x 3 y + 4 x y 3 . \begin{aligned} (3x^2 + 2y^2 + xy)^2 &= 9x^4 + 4y^4 + x^2y^2 + 2 \cdot 3x^2 \cdot 2y^2 + 2 \cdot 3x^2 \cdot xy + 2 \cdot 2y^2 \cdot xy \\ &= 9x^4 + 4y^4 + 13x^2y^2 + 6x^3y + 4xy^3. \end{aligned} ( 3 x 2 + 2 y 2 + x y ) 2 = 9 x 4
Мисоли 2. ( a − 2 b + 3 c − 4 d ) 2 (a - 2b + 3c - 4d)^2 ( a − 2 b + 3 c − 4 d ) 2 -ро мекушоем: аъзоҳоро бо аломаташон мегирем (a , a, a , − 2 b , -2b, − 2 b , 3 c , 3c, 3 c , − 4 d -4d − 4 d ):
a 2 + 4 b 2 + 9 c 2 + 16 d 2 + 2 a ( − 2 b ) + 2 a ⋅ 3 c + 2 a ( − 4 d ) + 2 ( − 2 b ) ⋅ 3 c + 2 ( − 2 b ) ( − 4 d ) + 2 ⋅ 3 c ( − 4 d ) = a 2 + 4 b 2 + 9 c 2 + 16 d 2 − 4 a b + 6 a c − 8 a d − 12 b c + 16 b d − 24 c d . \begin{aligned} &a^2 + 4b^2 + 9c^2 + 16d^2 + 2a(-2b) + 2a \cdot 3c + 2a(-4d) + 2(-2b) \cdot 3c + 2(-2b)(-4d) + 2 \cdot 3c(-4d) \\ &= a^2 + 4b^2 + 9c^2 + 16d^2 - 4ab + 6ac - 8ad - 12bc + 16bd - 24cd. \end{aligned}
Дараҷаи нишондиҳандааш нул ва бутуни манфӣ Масалан, 10 − 2 = 0,01 , 10^{-2} = 0{,}01, 1 0 − 2 = 0 , 01 , ( 2 3 ) − 2 = 1 ( 2 3 ) 2 = 9 4 = 2,25. \left(\dfrac{2}{3}\right)^{-2} = \dfrac{1}{\left(\frac{2}{3}\right)^2} = \dfrac{9}{4} = 2{,}25. ( 3 2 ) − 2 = ( 3 2 ) 2 1 = 4 9 = 2 , 25. Баръакс, ҳар як каси дурусти сураташ 1 1 1 -ро дараҷаи манфӣ навиштан мумкин: 1 3 = 3 − 1 , \dfrac{1}{3} = 3^{-1}, 3 1 = 3 − 1 , 1 8 = 1 2 3 = 2 − 3 . \dfrac{1}{8} = \dfrac{1}{2^3} = 2^{-3}. 8 1 = 2 3 1 = 2
Ин таърифҳо тавре интихоб шудаанд, ки қоидаҳои 2 ∘ 2^\circ 2 ∘ ва 5 ∘ 5^\circ 5 ∘ барои ҳамаи нишондиҳандаҳои бутун дуруст монанд. Ҳангоми a ≠ 0 a \ne 0 a = 0 ва нишондиҳандаҳои бутуни m , m, m , n n n :
a m ⋅ a n = a m + n , a m : a n = a m − n , ( a m ) n = a m n . a^m \cdot a^n = a^{m+n}, \qquad a^m : a^n = a^{m-n}, \qquad (a^m)^n = a^{mn}. a m ⋅ a n = a m + n , a
Мо дурустии онҳоро бо таърифҳо дар се ҳолати зарб нишон медиҳем (барои n , n, n , m > 0 m > 0 m > 0 ):
Тақсим бо зарб иваз мешавад: a m : a n = a m ⋅ 1 a n = a m ⋅ a − n = a m − n . a^m : a^n = a^m \cdot \dfrac{1}{a^n} = a^m \cdot a^{-n} = a^{m-n}. a m : a n = a m ⋅ a n 1 = a m ⋅ a − n = a m − n . Барои дараҷа ба дараҷа: ( a − n ) m = ( 1 a n ) m = 1 a n m = a − n m , (a^{-n})^m = \left(\dfrac{1}{a^n}\right)^m = \dfrac{1}{a^{nm}} = a^{-nm}, ( a − n ) m = ( a n ( a n ) − m = 1 ( a n ) m = a − n m , (a^n)^{-m} = \dfrac{1}{(a^n)^m} = a^{-nm}, ( a n ) − m = ( a n ) ( a − n ) − m = 1 ( a − n ) m = 1 a − n m = a n m . (a^{-n})^{-m} = \dfrac{1}{(a^{-n})^m} = \dfrac{1}{a^{-nm}} = a^{nm}. ( a − n ) − m = ( a
Мисоли 3. Ҳисоб мекунем:
2 − 3 ⋅ 16 2 ( 4 − 1 ) 3 = 2 − 3 ⋅ 2 8 4 − 3 = 2 5 2 − 6 = 2 5 − ( − 6 ) = 2 11 = 2048. \frac{2^{-3} \cdot 16^2}{(4^{-1})^3} = \frac{2^{-3} \cdot 2^8}{4^{-3}} = \frac{2^5}{2^{-6}} = 2^{5 - (-6)} = 2^{11} = 2048. ( 4 − 1 ) 3 2 − 3 ⋅ 1 6 2 = 4 − 3 2 − 3 ⋅ 2 8 = 2 − 6 2 5 = 2 5 − ( − 6 ) = 2 11 = 2048.
Мисоли 4. Ифодаро содда мекунем (ҳангоми a , a, a , b ≠ 0 , b \ne 0, b = 0 , a + b ≠ 0 a + b \ne 0 a + b = 0 ):
( a − 1 + b − 1 ) ( a + b ) − 1 = a + b a b ⋅ 1 a + b = 1 a b = a − 1 b − 1 . (a^{-1} + b^{-1})(a + b)^{-1} = \frac{a + b}{ab} \cdot \frac{1}{a + b} = \frac{1}{ab} = a^{-1}b^{-1}. ( a − 1 + b − 1 ) ( a + b ) − 1 = ab a +
Кор дар синф
Машқҳо
Дар синф 1. Масоҳати квадратеро ҳисоб кунед, ки тарафҳояш ба 5 5 5 см; 10 10 10 см; 100 100 100 м баробаранд.
2. Формулаҳои ( a + b ) 2 = a 2 + 2 a b + b 2 , (a + b)^2 = a^2 + 2ab + b^2, ( a + b ) 2 = a 2 + 2 ab + b 2 , ( a − b ) 2 = a 2 − 2 a b + b 2 (a - b)^2 = a^2 - 2ab + b^2 ( a − b ) 2 = a 2 − 2 ab + b 2 ва a 2 − b 2 = ( a − b ) ( a + b ) a^2 - b^2 = (a - b)(a + b) a 2 − b 2 = ( a − b ) ( a + b ) -ро татбиқ намуда, қимати ифодаҳои зеринро ҳисоб кунед:
31 2 ; 51 2 ; 42 2 ; 47 2 − 23 2 ; 84 2 − 46 2 . 31^2;\quad 51^2;\quad 42^2;\quad 47^2 - 23^2;\quad 84^2 - 46^2. 3 1 2 ; 5 1 2 ; 4 2 2 ; 4 7 2 −
3. а) Ифодаҳоро ҳисоб кунед:
3 − 2 ; 3^{-2}; 3 − 2 ;
( − 1 2 ) − 3 ; \left(-\dfrac{1}{2}\right)^{-3}; ( − 2 1 ) − 3 ;
( 2 5 ) − 2 ; \left(\dfrac{2}{5}\right)^{-2}; ( 5 2 ) − 2 ;
( 2 5 ) − 2 ⋅ 4 8 ; (2^5)^{-2} \cdot 4^8; ( 2 5 ) − 2 ⋅ 4 8 ;
( 3 2 ) − 4 ; (3^2)^{-4}; ( 3 2 ) − 4 ;
[ ( 1 5 ) − 2 ] 3 ; \left[\left(\dfrac{1}{5}\right)^{-2}\right]^3; [ ( 5 1 ) − 2 ] 3 ;
[ a − ( 1 − a ) − 1 ] ( a − 2 ) + a 0 1 a − 2 − a + 1 ; \left[a - (1 - a)^{-1}\right] \dfrac{(a - 2) + a^0}{\dfrac{1}{a^{-2}} - a + 1}; [ a − ( 1 − a ) − 1 ] a
( x − 2 + a − 3 ) ( x − 2 − a − 3 ) ; (x^{-2} + a^{-3})(x^{-2} - a^{-3}); ( x − 2 + a − 3 ) ( x − 2 − a
a − 2 b − 1 + a − 1 b − 2 a − 2 b − 2 + a 3 ( a 2 − 2 a b + b 2 ) − 2 . \dfrac{a^{-2}b^{-1} + a^{-1}b^{-2}}{a^{-2}b^{-2}} + a^3(a^2 - 2ab + b^2)^{-2}. a − 2 b − 2 a
б) Ифодаҳоро содда намоед:
4 a − 3 b 2 c − 1 ⋅ 0,25 a b − 5 c − 2 ; 4a^{-3}b^2c^{-1} \cdot 0{,}25ab^{-5}c^{-2}; 4 a − 3 b 2 c − 1 ⋅ 0 , 25 a b − 5 c − 2 ;
6 a 5 x 7 z − 8 4 − 1 a − 8 x − 4 z ; \dfrac{6a^5x^7z^{-8}}{4^{-1}a^{-8}x^{-4}z}; 4 − 1 a − 8 x − 4 z 6 a
( − 3 ⋅ 2 − 1 a m − n x ) − 2 ; \left(-3 \cdot 2^{-1}am^{-n}x\right)^{-2}; ( − 3 ⋅ 2 − 1 a m − n x ) − 2 ;
( 4 a − 2 − b − 4 ) : ( 2 b 2 − a ) ; (4a^{-2} - b^{-4}) : (2b^2 - a); ( 4 a − 2 − b − 4 ) : ( 2 b 2 − a ) ;
( x − 2 + 1 ) − 2 ; (x^{-2} + 1)^{-2}; ( x − 2 + 1 ) − 2 ;
( 8 ⋅ 0,25 2 − x + 6 ⋅ 2 2 x − 0,5 − 2 x + 1 ) : 2 2 x − 3 . \left(8 \cdot 0{,}25^{2-x} + 6 \cdot 2^{2x} - 0{,}5^{-2x+1}\right) : 2^{2x-3}. ( 8 ⋅ 0 , 2 5 2 − x + 6 ⋅ 2 2 x − 0 , 5
Дар хона
3 x n − 1 ⋅ 2 x n + 1 ; 3x^{n-1} \cdot 2x^{n+1}; 3 x n − 1 ⋅ 2 x n + 1 ;
( 2 x n − 1 ) n + 1 ; \left(2x^{n-1}\right)^{n+1}; ( 2 x n − 1 ) n + 1 ;
( a 2 x − 1 − 2 a x + 2 + 3 a x + 9 ) : 0,1 a x − 2 ; \left(a^{2x-1} - 2a^{x+2} + 3a^{x+9}\right) : 0{,}1a^{x-2}; ( a 2 x − 1 − 2 a x + 2 + 3 a x + 9
35 ⋅ ( 27 4 + 2 ⋅ 9 6 ) ( 81 3 − 12 ⋅ 3 11 ) ⋅ 15 . \dfrac{35 \cdot (27^4 + 2 \cdot 9^6)}{(81^3 - 12 \cdot 3^{11}) \cdot 15}. ( 8 1 3 − 12 ⋅ 3 11 ) ⋅ 15 35 ⋅ (
5. Агар n n n — адади бутун бошад, ифодаҳои алгебравии 2 n 2n 2 n ва 2 n + 1 2n + 1 2 n + 1 чӣ гуна ададҳоро ифода мекунанд?
6. Айниятҳоро исбот кунед:
( m + n ) 2 2 + ( m − n ) 2 2 = m 2 + n 2 ; \dfrac{(m + n)^2}{2} + \dfrac{(m - n)^2}{2} = m^2 + n^2; 2 ( m + n ) 2 + 2 ( m − n ) 2 = m 2 + n 2 ;
( m + n 2 ) 2 − ( m − n 2 ) 2 = m n ; \left(\dfrac{m + n}{2}\right)^2 - \left(\dfrac{m - n}{2}\right)^2 = mn; ( 2 m + n ) 2 − (
( a 2 − 1 a 2 + 1 ) 2 + ( 2 a a 2 + 1 ) 2 = 1. \left(\dfrac{a^2 - 1}{a^2 + 1}\right)^2 + \left(\dfrac{2a}{a^2 + 1}\right)^2 = 1. ( a 2 + 1 a 2 − 1
7. Ба зарбкунандаҳо ҷудо кунед:
m 4 + m 3 + m + 1 ; m^4 + m^3 + m + 1; m 4 + m 3 + m + 1 ;
n 4 + n 3 − n − 1 ; n^4 + n^3 - n - 1; n 4 + n 3 − n − 1 ;
( x + y ) 3 − ( x − y ) 3 ; (x + y)^3 - (x - y)^3; ( x + y ) 3 − ( x − y ) 3 ;
( x + y ) 4 − ( x − y ) 4 ; (x + y)^4 - (x - y)^4; ( x + y ) 4 − ( x − y ) 4 ;
a 2 − a − 12 ; a^2 - a - 12; a 2 − a − 12 ;
m 2 + 3 m − 10 ; m^2 + 3m - 10; m 2 + 3 m − 10 ;
2 x 2 + 10 x + 12. 2x^2 + 10x + 12. 2 x 2 + 10 x + 12.
3 1 2 − 7 2 3 + 1 2 − 2 3 ; 3\dfrac{1}{2} - 7\dfrac{2}{3} + \dfrac{1}{2} - \dfrac{2}{3}; 3 2 1 − 7 3 2 + 2 1 − 3 2 ;
7 1 5 − 2 3 ( 7 1 5 − 4 2 3 ) ; 7\dfrac{1}{5} - \dfrac{2}{3}\left(7\dfrac{1}{5} - 4\dfrac{2}{3}\right); 7 5 1 − 3 2 ( 7
3 5 ⋅ ( − 1 2 ) ⋅ ( − 1 4 ) . \dfrac{3}{5} \cdot \left(-\dfrac{1}{2}\right) \cdot \left(-\dfrac{1}{4}\right). 5 3 ⋅ ( − 2 1 ) ⋅
Вазифаи хонагӣ
Машқҳои 4–8.
Вазифаи хонагии онлайн: «Алгебра 10 · Вазифаи хонагӣ: 1–2» дар охири ин дарс.
Хулоса
a n a^n a n ҳосили зарби n n n зарбшавандаи a a a аст; панҷ хосият: аломат, зарб ва тақсим, дараҷаи ҳосили зарб, дараҷаи каср, дараҷа ба дараҷа.
a 0 = 1 a^0 = 1 a 0 = 1 (a ≠ 0 a \ne 0 a = 0 ); 0 0 0^0 0 0 маъно надорад; a − n = 1 a n a^{-n} = \dfrac{1}{a^n} a − n = a n 1 .
Барои нишондиҳандаҳои бутун ҳамон се қоида дуруст аст: a m a n = a m + n , a^m a^n = a^{m+n}, a m a n = a m + n , a m : a n = a m − n , a^m : a^n = a^{m-n}, a
Квадрати бисёраъзогӣ = суммаи квадратҳо + ҳосили зарби дучандаи ҳар ҷуфти аъзоҳо.
Дар ин дарс
Ман медонам таърифи дараҷаи нишондиҳандааш натуралӣ, нул ва бутуни манфӣ ва қоидаҳои амалҳо бо дараҷаҳо.
Ман метавонам ифодаҳоро бо дараҷаҳои нишондиҳандаашон бутун ҳисоб кунам ва сода намоям.
Ман метавонам квадрати бисёраъзогиро кушоям ва ба зарбкунандаҳо ҷудо кунам.
Такрор (2 дақиқа)
( − 2 ) 3 (-2)^3 ( − 2 ) 3 ва − 2 3 -2^3 − 2 3 ба чанд баробаранд?
5 4 : 5 2 5^4 : 5^2 5 4 : 5 2 -ро ҳисоб кунед.
( a + b ) 2 (a + b)^2 ( a + b ) 2 -ро кушоед.
Ҷавобҳо
( − 2 ) 3 = − 8 (-2)^3 = -8 ( − 2 ) 3 = − 8 ва − 2 3 = − 8 -2^3 = -8 − 2 3 = − 8 (аломати минус бо 2 3 2^3 2 -и мусбат). Барои тоқ будани нишондиҳанда натиҷа якхела аст, аммо барои ҷуфт — не: 2) 3)
Вазъият барои андешаронӣ Масофаи Замин то Офтоб тақрибан 150 000 000 150\,000\,000 150 000 000 км аст, ва дарозии як нанометр 0,000000001 0{,}000000001 0 , 000000001 м. Ин ададҳоро чӣ тавр кӯтоҳ менависанд? Маънои 10 8 10^8 1 0 8 ва 10 − 9 10^{-9} 1 0 − 9 чист ва чаро 10 − 9 10^{-9} 1 0 − 9 -ро бо ҳамон қоидаҳои 10 8 10^8 1 0 8 ҳисоб кардан мумкин аст?
Таъриф Дараҷаи адади a a a бо нишондиҳандаи натуралии n n n ҳосили зарби n n n зарбшавандаест, ки ҳар кадомаш ба a a a баробар аст:
a n = a ⋅ a ⋅ … ⋅ a ⏟ n маротиба . a^n = \underbrace{a \cdot a \cdot \ldots \cdot a}_{n\text{ маротиба}}. a n = n маротиба a ⋅ a ⋅ … ⋅ a .
Дар ифодаи a n a^n a n адади a a a — асос , n n n — нишондиҳанда ном дорад. Дараҷаи якум: a 1 = a . a^1 = a. a 1 = a .
Хосият 1° Дараҷаи ҷуфти адади мусбат ё манфӣ мусбат аст, дараҷаи тоқи адади манфӣ манфӣ:
( ± a ) 2 n = a 2 n , ( ± a ) 2 n + 1 = ± a 2 n + 1 ( a > 0 ) . (\pm a)^{2n} = a^{2n}, \qquad (\pm a)^{2n+1} = \pm a^{2n+1} \quad (a > 0). ( ± a ) 2 n = a 2 n , ( ± a )
Масалан,
Хосият 2° Ҳангоми зарби дараҷаҳои асосашон якхела нишондиҳандаҳо ҷамъ, ҳангоми тақсим — тарҳ карда мешаванд:
a m ⋅ a n = a m + n , a m : a n = a m − n . a^m \cdot a^n = a^{m+n}, \qquad a^m : a^n = a^{m-n}. a m ⋅ a n = a m + n ,
Хосият 3° Ҳангоми ба дараҷа бардоштани ҳосили зарб ҳар як зарбшаванда ба ҳамон дараҷа бардошта мешавад:
( a b c ) n = a n ⋅ b n ⋅ c n . (abc)^n = a^n \cdot b^n \cdot c^n. ( ab c ) n = a n ⋅ b n ⋅ c
Хосият 4° Барои ба дараҷа бардоштани каср ҳам суратро, ҳам махраҷро ба ҳамон дараҷа бардошта, натиҷаи якумро ба дуюм тақсим мекунанд:
( a b ) n = a n b n ( b ≠ 0 ) . \left(\frac{a}{b}\right)^n = \frac{a^n}{b^n} \quad (b \ne 0). ( b a ) n =
Хосият 5° Ҳангоми ба дараҷа бардоштани дараҷа нишондиҳандаҳо зарб карда мешаванд:
( a n ) m = a n m . (a^n)^m = a^{nm}. ( a n ) m = a nm .
Таъриф 1 Ҳар як адади a ≠ 0 a \ne 0 a = 0 дар дараҷаи нул ба воҳид баробар аст: a 0 = 1. a^0 = 1. a 0 = 1. Ифодаи 0 0 0^0 0 0 маъно надорад.
Таъриф 2 Дараҷаи адади a ≠ 0 a \ne 0 a = 0 бо нишондиҳандаи бутуни манфии − n -n − n касрест, ки сураташ 1 1 1 ва махраҷаш a n a^n a n аст:
Зарби дараҷаҳо
Як нишондиҳанда нул аст: a 0 ⋅ a − n = 1 ⋅ 1 a n = a − n = a 0 + ( − n ) . a^0 \cdot a^{-n} = 1 \cdot \dfrac{1}{a^n} = a^{-n} = a^{0 + (-n)}. a 0 ⋅ a − n = 1 ⋅ a
Калимаҳои калидӣ дараҷа асос нишондиҳанда дараҷаи нишондиҳандааш бутун квадрати бисёраъзогӣ
Ман дар ин дарс чӣ омӯхтам? Ман метавонам:
✓ / ✗ таърифи a 0 a^0 a 0 ва a − n a^{-n} a − n -ро гӯям ва мисол оварам;
✓ / ✗ нишондиҳандаҳои дараҷаҳоро дар зарб, тақсим ва дараҷа ба дараҷа дуруст ҳисоб кунам;
✓ / ✗ фарқи ( − a ) n (-a)^n ва -ро шарҳ диҳам;
( − 2 ) 4 = − 2 4 . (-2)^4 = -2^4. ( − 2 ) 4 = − 2 4 .
( a − 2 ) 3 (a^{-2})^3 ( a − 2 ) 3 ба чӣ баробар аст (a ≠ 0 a \ne 0 a = 0 )?
Як ҷавобро интихоб кунед A a − 5 a^{-5} a
B C D Кадоме аз ифодаҳои зерин маъно надорад?
Як ҷавобро интихоб кунед A 0 5 0^5 0 5
B 2 0 2^0 2 0
C 0 0 0^0 0 0
D ( − 3 ) 0 (-3)^0 ( − 3 )
Ифодаро бо қимати он мувофиқ кунед.
Ҳар як унсури чапро бо яке аз рост мувофиқ кунед 2 − 3 2^{-3} 2 − 3
→ … −8 −1/8 1/8 1/3 9/4 4/9 ( − 1 2 ) − 3 \left(-\dfrac{1}{2}\right)^{-3} ( − 2 1 ) − 3
→ … −8 −1/8 1/8 1/3 9/4 4/9 → … −8 −1/8 1/8 1/3 9/4 4/9
3
.
.
3
8 a 3
.
+
4
y 4
+
x 2
y 2
+
2
⋅
3
x 2
⋅
2
y 2
+
2
⋅
3
x 2
⋅
x
y
+
2
⋅
2
y 2
⋅
x
y
= 9 x 4 + 4 y 4 + 13 x 2 y 2 + 6 x 3 y + 4 x y 3 .
a 2 + 4 b 2 + 9 c 2 + 16 d 2 + 2 a ( − 2 b ) + 2 a ⋅ 3 c + 2 a ( − 4 d ) + 2 ( − 2 b ) ⋅ 3 c + 2 ( − 2 b ) ( − 4 d ) + 2 ⋅ 3 c ( − 4 d ) = a 2 + 4 b 2 + 9 c 2 + 16 d 2 − 4 ab + 6 a c − 8 a d − 12
− 3
.
m
:
a n =
a m − n , ( a m ) n =
a mn .
1
)
m
=
a nm 1 =
a − nm ,
m
1
=
a − nm ,
−
n
) m
1
=
a − nm 1 =
a nm .
b
⋅
a + b 1 =
ab 1 =
a − 1 b − 1 .
2 3 2 ; 8 4 2 −
4 6 2 .
− 2
1
−
a
+
1
( a − 2 ) + a 0
;
− 3
)
;
− 2
b − 1
+
a − 1
b − 2
+
a 3 ( a 2 −
2 ab +
b 2 ) − 2 .
5
x 7
z − 8
;
− 2 x + 1
)
:
2 2 x − 3 .
)
:
0 , 1 a x − 2 ;
2
7 4
+
2
⋅
9 6
)
.
2
m − n
)
2
=
mn ;
)
2
+
( a 2 + 1 2 a ) 2 =
1.
5 1
−
4
3 2
)
;
( − 4 1 )
.
m
:
a n =
a m − n ,
( a m ) n = a m n . (a^m)^n = a^{mn}. ( a m ) n = a mn .
3
( − 2 ) 4 = 16 , (-2)^4 = 16, ( − 2 ) 4 = 16 , − 2 4 = − 16. -2^4 = -16. − 2 4 = − 16. a 2 + 2 a b + b 2 . a^2 + 2ab + b^2. a 2 + 2 ab + b 2 . 2 n + 1
=
± a 2 n + 1 ( a >
0 ) .
( − 3 ) 4 = 81 , (-3)^4 = 81, ( − 3 ) 4 = 81 , ( − 2 ) 5 = − 32. (-2)^5 = -32. ( − 2 ) 5 = − 32. a m
:
a n =
a m − n .
n
.
b n a n
(
b
=
0 ) .
a − n = 1 a n . a^{-n} = \frac{1}{a^n}. a − n = a n 1 .
n
1
=
a − n =
a 0 + ( − n ) .
Ҳарду манфӣ: a − n ⋅ a − m = 1 a n ⋅ 1 a m = 1 a n + m = a − ( n + m ) . a^{-n} \cdot a^{-m} = \dfrac{1}{a^n} \cdot \dfrac{1}{a^m} = \dfrac{1}{a^{n+m}} = a^{-(n+m)}. a − n ⋅ a − m = a n 1 ⋅ a m 1 = a n + m 1 = a − ( n + m ) . Яке мусбат, дигаре манфӣ: a m ⋅ a − n = a m ⋅ 1 a n = a m a n = a m − n a^m \cdot a^{-n} = a^m \cdot \dfrac{1}{a^n} = \dfrac{a^m}{a^n} = a^{m-n} a m ⋅ a − n = a m ⋅ a n 1 = a n a m = a m − n (барои m > n m > n m > n ин хосияти 2 ∘ 2^\circ 2 ∘ , барои m < n m < n m < n — касри 1 a n − m = a m − n \dfrac{1}{a^{n-m}} = a^{m-n} a n − m 1 = a m − n ). (
−
a
) n
✓ / ✗ квадрати суммаи се аъзоро кушоям. Дар кадом қисм хато мекунам? Бо кадом қадам ба худ кумак мекунам?
− 5
0
5 0 ⋅ 3 − 1
( 2 3 ) − 2 \left(\dfrac{2}{3}\right)^{-2} ( 3 2 ) − 2
b
c
+
16
b
d
−
24
c
d
.