1 соат
Дар формула ҳарфҳои лотинӣ истифода мешаванд: — дарозӣ, — бар, — баландӣ, — ҳаҷм.
Куб яке аз намудҳои призма аст: ҳамаи андозаҳояш баробар (). Пас
Вақте ки ҳаҷмро меёбем, на фақат ададҳоро, балки воҳидҳои ченкуниро низ зарб мекунем. Ҳамон қоидае, ки барои ададҳост, барои воҳидҳо низ дуруст аст:
Ин «8 сантиметри кубӣ» хонда мешавад. Агар андозаҳои призмаи росткунҷа 4 м, 5 м ва 6 м бошанд:
Ҳаҷми ҷисмро бо воҳидҳои кубӣ — мм³, см³, дм³, м³ — чен мекунанд. Алоқаи байни онҳо:
| Воҳид | Баробарӣ |
|---|---|
| 1 м | 10 дм |
| 1 м³ | 1 000 дм³ = 1 000 л |
| 1 л | 1 дм³ = 1 000 см³ |
| 1 см³ | 1 000 мм³ |
| 1 км³ | 1 000 000 000 м³ |
Мисоли 1. Ҳаҷми куби теғааш 5 м-ро ҳисоб кунед.
Мисоли 2. Ҳаҷми призмаи росткунҷаеро, ки асосаш (дарозӣ) 8 см, бараш 4 см ва баландиаш 5 см аст, ҳисоб кунед.
Агар лозим бошад, кубҳои воҳидиро тасвир кунед, сипас формуларо истифода баред.
Акнун ба саволи калидӣ ҷавоб диҳед: чӣ тавр ман андозаи дохили шаклро муайян карда метавонам? Ҳаҷмро меёбам: дарозӣ, бар ва баландии призмаро зарб мекунам ва натиҷаро бо воҳиди кубӣ менависам.
1. Формулаи ҳаҷми призмаи росткунҷаро нависед ва ҳар як ҳарфи онро шарҳ диҳед.
2. Ҳаҷми кубро ёбед, агар теғаи он: а) 5 см; б) 4 см бошад.
3. Ҳаҷми призмаи росткунҷа ба 105 м³ баробар аст. Агар баландии он 5 м ва дарозиаш 7 м бошад, бари ин призма ба чанд баробар аст?
4. Ҳаҷми призмаи ростро ёбед, агар он андозаҳои зерин дошта бошад:
Бо истифода аз кашфиёти худ формулаи ҳаҷми призмаи росткунҷаро нависед, агар андозаҳои он ва бошанд. Ҳарфи -ро барои ишораи ҳаҷм истифода баред.
Дар як қабат куб ҷой мегирад, қабатҳо то:
Ҳаҷми призмаи росткунҷа ба ҳосили зарби дарозӣ, бар ва баландии он баробар аст, яъне
Ҳаҷми куб бо теғаи :
Дар формулаи масоҳати квадрат ба зарб мешавад: Дар формулаи ҳаҷми куб дарозӣ ба бар ва ба баландӣ зарб мешавад: Ин « дар куб» навишта мешавад: (ишораи — се зарбшаванда).
Андозаи дохили ҷисм бо ёрии ҳаҷм ифода мешавад.
Ҳаҷми призмаи росткунҷа ва кубро чӣ тавр меёбанд? Чаро воҳидҳо «кубӣ» мешаванд?
Кадом формула ҳаҷми кубро бо теғаи нишон медиҳад?