1 соат
Порчаҳои дар расми 1 (а) хатти шикастаро ҳосил кардаанд. Ҳар яки ин порчаҳо (бандҳо ё звеноҳои) хатти шикастаи ‑ро ташкил додаанд.
Охирҳои хатти шикастаи озоданд. Онҳо метавонанд бо ҳам пайваст бошанд. Дар чунин маврид шаклҳои одии геометрӣ, аз ҷумла , ва ғ. ҳосил мешаванд.
Порчаҳои ва дар расми 1 (б) секунҷаи -ро ҳосил кардаанд. Ин порчаҳо тарафҳои секунҷаи ва нуқтаҳои қуллаҳои секунҷаро ташкил медиҳанд. Агар ҳар се тарафи секунҷаи баробар бошанд, онро секунҷаи баробартараф меноманд:
Дар расми 1 (в) чоркунҷаи тасвир ёфтааст. Порчаҳои ва тарафҳо, нуқтаҳои қуллаҳои чоркунҷаро ташкил додаанд. Ҳамин тавр, секунҷа — се тарафу се қулла, чоркунҷа чор тарафу чор қулла доранд.
Секунҷа ва чоркунҷаро дар якҷоягӣ бисёркунҷа мегӯем. Шумораи тарафҳои бисёркунҷа аз 4 адад ҳам зиёд шуда метавонад.
Масалан, периметри секунҷаи ба ва периметри чоркунҷаи ба баробар аст.
Мисоли 1. Периметри секунҷаи тарафҳояш 5 см, 7 см ва 8 см-ро ёбед.
Мисоли 2. Периметри росткунҷаи тарафҳояш 12 см ва 6 см-ро ёбед.
Мисоли 3. Асоси секунҷаи баробарпаҳлу 6 см, тарафи паҳлуӣ 8 см. Периметр?
Мӯрча аз вазъият см роҳ рафт. Порчаи аз ин хатти шикаста кӯтоҳтар аст — роҳи рост ҳамеша кӯтоҳтарин аст.
Барои онҳое, ки ба ёрӣ ниёз доранд
Барои ҳама
1. Хатти шикастае созед, ки аз: а) ду, б) се қисм иборат бошад.
2. Дарозии порчаи ба 5 см баробар аст. Нуқтаи порчаи ‑ро ба ду ҳисса ҷудо мекунад. Агар = 2 см бошад, дарозии порчаи чанд см аст?
3. Хатти шикастаи сарбастае созед, ки аз се қисм иборат буда, дарозии ҳар кадоми онҳо ба 5 см баробар бошад. Дарозии хатти шикаста чанд см аст?
4. Хатти шикастае созед, ки аз 4 қисм иборат буда, дарозии ҳар яки онҳо ба 4 см баробар бошад. Дарозии хатро ёбед.
5. Дарозии тарафҳои секунҷа ба 3 см, 4 см ва 6 см баробаранд. Периметри секунҷа чанд см аст?
6. Дарозии тарафҳои чоркунҷа ба 5 см, 2 см, 4 см ва 5 см баробаранд. Периметри чоркунҷаро ёбед.
7. Нуқтаи дар байни нуқтаҳои ва ҷойгир аст. Дарозии порчаи ‑ро ёбед, агар дарозии порчаи = 4 см буда, порчаи аз он ду баробар дароз бошад.
8. Дарозии порчаи 28 см аст. Нуқтаи дар байни нуқтаҳои ва ҷойгир аст. Агар = 12 см бошад, дарозии порчаи ‑ро ёбед.
Саволи калидӣ: «Дарозии хатти каҷу килеби шикастаро чӣ тавр ёфтан мумкин аст?»
Дар зеҳн ҷавоб диҳед (2 дақиқа):
Мӯрча аз нуқтаи то нуқтаи на рост, балки қад-қади панҷараи шикаста роҳ рафт: 3 см, 2 см, 4 см ва 1 см. Магас бошад аз то рост парид.
Кӯшиш мекунем
Суммаи дарозии қисмҳои хатти шикаста дарозии хатти шикаста номида мешавад. Суммаи дарозиҳои тарафҳои бисёркунҷа периметри бисёркунҷа ном дорад.
Агар дарозии ду тарафи секунҷа бо ҳам баробар бошанд, секунҷаро баробарпаҳлу меноманд. Тарафи сеюми секунҷаро асоси он низ меноманд.
Дарозии порчаи ба 5 см баробар аст. Нуқтаи порчаи ‑ро ба ду ҳисса ҷудо мекунад. Агар = 2 см бошад, дарозии порчаи чанд см аст?