Маълумот ва дониш
Масъалаи ҷорисозии технологияҳои зеҳни сунъӣ дар ҷомеа имрӯз яке аз масъалаҳои асосии информатикаст. Барои оммавӣ кардани онҳо воситаҳои зиёди сахтафзорӣ ва нармафзорӣ лозиманд, ки ҳам ба мутахассисон, ҳам ба корбарони оддии ғайрикасбӣ имкон диҳанд, масъалагузориҳои зеҳниро дар асоси забонҳои табиӣ иҷро кунанд.
Ҳашт самти зеҳни сунъӣ
Забонҳои махсус. Lisp, Prolog ва SmallTalk барои коркарди иттилоот аломат ба аломат; Kee ва Arts барои таҳияи нармафзори зеҳни сунъӣ; Exsys ва M1 барои системаҳои экспертии «холӣ» (қабатҳои барномавӣ): бо онҳо махзани донишҳоро бо донишҳои нав ғанӣ кардан мумкин аст.
Навъҳои дониш
Донишро ба ду навъ ҷудо мекунанд: сатҳӣ ва амиқ. Донишҳои сатҳӣ робитаҳои аёнии (визуалӣ) байни ҳодисаҳо ё далелҳои алоҳидаи соҳаи воқеиро ошкор мекунанд; системаҳои экспертии муосир ба донишҳои сатҳӣ такя мекунанд. Донишҳои амиқ дар абстраксиясозӣ (абстраксия), шабеҳсозӣ (аналогия) ва инъикоси сохтор ва равандҳои соҳаи воқеӣ истифода мешаванд.
Инчунин донишро ба маъмулӣ ва расмӣ ҷудо мекунанд. Донишҳои аввалин «маъмулӣ» буданд: онҳоро бо алгоритм ифода мекарданд ва барои идоракунии иттилоот истифода мебурданд. Имрӯз дониш шакли соф расмӣ гирифтааст: онро бо забони муаррифи донишҳо пешниҳод мекунанд, ки ба забонҳои табиӣ наздик ва барои ғайримутахассис низ фаҳмост.
Чор амсилаи муаррифии дониш
Амсилаи маҳсулнок
Ин амсила дар заминаи қоидаҳои мушаххас сохта мешавад: дониш дар шакли мулоҳизаҳои «агар (шарт), он гоҳ (амал)». Шарт – намунаест, ки аз рӯйи он дар махзани донишҳо ҷустуҷӯ мекунанд. Амал – чизе, ки пас аз ҷустуҷӯи муваффақ иҷро мешавад: ё амали мобайнӣ (баъд ҳамчун шарт истифода мешавад), ё амали канорӣ (интиҳоӣ, натиҷавӣ), ки кори системаро анҷом медиҳад.
Махзани донишҳоро маҷмуи қоидаҳо идора мекунад. Барномае, ки интихоби қоидаҳоро идора мекунад, содироти мошинӣ (мотори хулоса) ном дорад. Он ду навъ аст:
- мустақим (рост): аз маълумот ба мақсад меравад;
- бозгаштӣ: аз мақсад ба маълумот бармегардад ва дурустии қоидаро тасдиқ мекунад.
Амсилаҳои маҳсулнок дар системаҳои экспертӣ васеъ истифода мешаванд. Ин як барномаи хурди содироти мустақим аст:
Натиҷа:
Аввал «ҳаво хунук» ва «борон меборад» маълум аст. Қоидаи якум «замин тар»-ро медиҳад. Он гоҳ «замин тар» ва «ҳаво хунук» «ях мебандад»-ро медиҳанд. Ва охир «ях мебандад» «роҳ лағжанда»-ро. Ҳалқа то он даме такрор мешавад, ки далели нав пайдо нашавад. Ҳамин содироти мустақим аст.
Роҳи C++. Агар Python бор нашавад, ҳамин ғояро дар Дарси 37 бо дидед: система аз ҷавобҳои корбар қоидаҳоро татбиқ мекунад. Он ҷо низ дониш дар шакли «агар … он гоҳ …» буд.
