Зеҳникунонии ТИ
Яке аз самтҳои муҳимми информатика – зеҳникунонии технологияҳои иттилоотӣ. Онро баъзан технологияи зеҳнӣ мегӯянд. Технологияҳои зеҳнӣ одатан дар заминаи амсилаҳои дониш сохта мешаванд ва барои паҳн кардани таҷрибаи касбӣ истифода мешаванд. Барои коркард ва амсиласозии дониш аз захираҳои махзани донишҳо (пойгоҳи донишҳо) истифода мебаранд. Бо технологияҳои зеҳнӣ ва махзани донишҳо корбар метавонад масъалаҳои гуногуни илмиро тарҳрезӣ ва ҳал кунад.
Кибернетика ва зеҳни сунъӣ
Ғояи эҷоди амсилаи сунъии шуури инсон (зеҳни сунъӣ), ки қобилияти амсиласозии зеҳнӣ дошта бошад, пас аз пайдоиши компютер имконпазир шуд. Дар солҳои 40-уми асри XX Норберт Винер дастовардҳои таҳқиқотии бунёдии худро дар ин самт ҳамчун илми нав – кибернетика муаррифӣ кард.
Зеҳни сунъӣ (Artificial Intelligence) ҳамчун соҳаи нави илм соли 1956 дар ИМА пайдо шуд ва дарҳол ба ду самт ҷудо гашт:
Дар дарсҳои оянда ба самтҳои рушди зеҳни сунъӣ бармегардем (Дарсҳои 46 ва 47).
Информатика ва кибернетика
Масъалаи асосии информатика – омӯзиши системаи иттилоотии тасвири олам ва қонуниятҳои умумии сохт ва тарзи кори системаҳои худидора: биологӣ, ҷамъиятӣ ва худкори техникӣ. Онҳоро ин чиз муттаҳид мекунад: ҳамаашон амалҳоро мақсадноқ иҷро мекунанд ва рафторашонро узвҳои қабул, табдил ва амали иттилоот идора мекунанд.
Ин масъала қариб ҳамаи соҳаҳои илмро дар бар мегирад ва доираи ҳамбастагии информатика ва кибернетикаро ташкил медиҳад. Унсурҳои таҳлили кибернетикии ҳодисаҳо дар биология, таърих, ҷомеашиносӣ, иқтисодиёт ва илмҳои техникӣ низ ҳаст. Информатика дар системаи илмҳои муосир нақши пешбаранда дорад: он барои тасаввуроти ягонаи олами ҳастӣ ва умумияти асосҳои иттилоотии идоракунии табиати зинда, ҷомеа ва техника шароит фароҳам овардааст.
Технологияи иттилоотӣ – раванди коркарди иттилооти аввала, ки дар натиҷааш иттилооти сифатан нави зарурӣ ҳосил мешавад. Марҳалаи муосири он бо истифодаи васеи компютерҳои фардӣ ва воситаҳои алоқа тавсиф мешавад. Принсипҳо ҳамон се: реҷаи интерактивӣ, ҳамҷояшавӣ ва фасеҳии тағйироти масъалаю маълумот.
ТИ ҳамчун сохтори иерархӣ
Раванди технологии коркарди иттилоот ҳамчун сохтори иерархӣ тасвир мешавад. Сатҳҳои он (аз поён ба боло): ҳаракатҳои одитарин, амалҳо, амалиёт, марҳалаҳо.
Ин тавр омӯхта мешавад: аввал маҷмуи ҳаракатҳои одитаринро аз бар мекунанд, ки шумораашон маҳдуд аст. Аз комбинатсияи онҳо амалҳо, аз комбинатсияи амалҳо амалиёт ҳосил мешавад. Гурӯҳи амалиёт марҳалаи технологӣ-ро муайян мекунад. Маҷмуи марҳалаҳо раванди технологӣ, яъне технологияро месозад.
Маҳсулоти иттилоотӣ ба маҳсулоти моддӣ монанд нест: он хеле зуд тағйир меёбад, давраи иваз шудани он аз якчанд моҳ то як сол аст. Баъзан нобарории ТИ-ро ба номукаммалии техника рабт медиҳанд, лекин ин дуруст нест. Сабаби асосӣ – набудан ё номукаммал будани истифодаи ин технологияҳо.
