Системаи иттилоотӣ чист
Вазифаҳои СИ-ро бе донистани ТИ-и ба он равона шуда иҷро кардан мумкин нест. Аммо ТИ метавонад бе СИ низ вуҷуд дошта бошад. Пас ТИ мафҳуми васеътар аст: он маҷмуи амалҳои аниқу муназзами коркарди иттилоот аст, ки асосан бо компютер иҷро мешаванд. СИ бошад ҳангоми қабули қарорҳои идоракунӣ такягоҳ аст. Корбар бояд нозукиҳои татбиқи ТИ-ро донад ва онҳоро моҳирона истифода барад.
Фаъолияти самараноки шахс, гурӯҳ ва ташкилот аз соҳибиттилоъ будан ва дуруст истифода кардани иттилоот вобаста аст. Вале ҳаҷми иттилоот зуд меафзояд ва таркиши иттилоотӣ ногузир мешавад: селҳои азими иттилоот бо имконияти маҳдуди инсон барои қабул ва коркард ихтилоф дорад. Иттилооти барзиёд дарки иттилооти муфидро душвортар мекунад, ва масъалаи интихоби иттилооти сифатнок ва боэътимод пеш меояд. Барои ҳамин одамон бояд воситаҳои техникии муосир ва усулҳои нави кор бо иттилоотро омӯзанд ва ба технологияҳое такя кунанд, ки бо донишҳои коллективӣ қарор қабул карда метавонанд.
Системаҳои иттилоотӣ дар заминаи мафҳумҳои зерин таҳия мешаванд:
Имрӯз бозори маҳсулот ва хадамоти иттилоотӣ дар ҷаҳон ва дар Тоҷикистон босуръат рушд мекунад. Ин ҳифзи иттилоотро ҳамчун объекти сармояи зеҳнӣ ва ҳуқуқи молӣ муҳимтар кардааст. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон якчанд қонун оид ба иттилоот, иттилоотонӣ, ҳифзи иттилоот, ҳуқуқи муаллифӣ ба асарҳои электронӣ ва ғайра қабул шудааст.
Система ва сохтори СИ
СИ – маҷмуи ба ҳам алоқаманди воситаҳо, усулҳо ва кормандон. Пойгоҳи техникӣ ва афзории он – компютерҳо бо нармафзори махсус. Сохтори СИ аз қисмҳои ба ҳам алоқаманд иборат аст, ки зерсистемаҳои таъминотӣ ном доранд.
- Таъминоти иттилоотӣ – маҷмуи ягонаи таснифот ва рамзбандии иттилоот ва якхеласозии низоми ҳуҷҷатнигорӣ ва нақшаи селҳои иттилоотӣ.
- Таъминоти техникӣ – маҷмуи воситаҳои техникии кор бо СИ, ҳуҷҷатҳои ин воситаҳо ва равандҳои технологӣ.
- Таъминоти математикӣ ва барномавӣ – маҷмуи усулҳои математикӣ, амсилаҳо, алгоритмҳо ва барномаҳое, ки мақсад ва масъалаҳои СИ-ро амалӣ мекунанд.
- Таъминоти ташкилӣ – маҷмуи усулу воситаҳое, ки ҳангоми коркард ва истифодаи СИ алоқаи кормандонро бо воситаҳои техникӣ ва байни худашон ба тартиби муайян меорад.
- Таъминоти ҳуқуқӣ – маҷмуи меъёрҳои ҳуқуқие, ки тарзи сохтан, вазъи ҳуқуқӣ ва шакли фаъолияти СИ-ро муайян мекунанд ва тартиби дастрасӣ, табодул ва истифодаи иттилоотро ба низом меоранд.
Масъалаҳои СИ
СИ-ро одатан барои се намуди масъала месозанд: сохторӣ, ғайрисохторӣ ва қисман сохторӣ.
СИ барои масъалаҳои қисман сохторӣ ду намуд дорад:
- СИ барои таҳияи ҳисоботҳои идоракунӣ: асосан барои коркарди маълумот (ҷустуҷӯ, ҷудокунӣ ба навъҳо, якҷокунӣ аз рӯйи аломатҳо, полоиш). Онҳо корбарро бо иттилооти зарурӣ таъмин мекунанд, ба махзани маълумот дастрасӣ медиҳанд ва қисман коркард мекунанд;
