1 соат
Омӯхтани ҳар забони барномасозӣ аз алифбои он сар мешавад. Алифбои Python чунин аст:
A, B, …, Z, a, b, …, z;| Аломат | Маъно |
|---|---|
+ - * / | ҷамъ, тарҳ, зарб, тақсим |
// | тақсими бутун |
% | бақияи тақсим |
** | бадараҷабардорӣ |
= | аломати бахшиш |
== != | баробар, нобаробар |
< > <= >= | хурд, калон, хурд ё баробар, калон ё баробар |
+= -= *= |
/=//=%=**=амал ва бахшиш дар як вақт: a += 2 – ин a = a + 2 |
, : ; . | вергул, ду нуқта, нуқта-вергул, нуқта |
( ) [ ] { } | қавсҳои одӣ, росткунҷа, шаклӣ |
# | панҷара (барои тавзеҳ) |
Ҳарфҳои калон ва хурд дар Python гуногунанд: Print ва print – ду ном. Номи дастурҳо, функсияҳо, тағйирёбандаҳо одатан бо ҳарфҳои хурди лотинӣ навишта мешаванд.
Калимаҳои хидматӣ – калимаҳои захирашудаи Python, ки сохтори барномаро муайян мекунанд (for, if, def, class…). Онҳоро дар номи тағйирёбанда, функсия ё синф истифода бурдан мумкин нест. Шумораи онҳо бо мурури замон тағйир меёбад: Python-и имрӯза 35 калимаи хидматӣ дорад.
Натиҷа:
Рӯйхати пурраи онҳоро худи Python медиҳад (keyword.kwlist):
Диққат: True, False, None бо ҳарфи калон навишта мешаванд. print, input, len – калимаҳои хидматӣ нестанд, онҳо функсияҳои дарунсохтанд.
Рамзи барномавӣ аз блокҳо иборат аст. Блок бо сатре сар мешавад, ки дар охираш ду нуқта (:) меистад; сатрҳои тани блок бо сархат – фосилаҳои аввали сатр – навишта мешаванд.
Одатан 4 фосила мегузоранд. Миқдорро худатон интихоб карда метавонед, вале он дар ҳамаи сатрҳои як блок якхела бошад. Агар сархат нодуруст бошад, Python хато медиҳад:
Натиҷа:
Дуруст навишта шуда:
Натиҷа:
Тавзеҳ – матне барои шарҳ додани барнома, ки компютр онро иҷро намекунад. Он бо аломати # сар мешавад ва дар паҳлуи фармон ё дар сатри алоҳида меистад. Тавзеҳ бо ҳарфҳои кириллӣ ҳам навишта мешавад. Тавзеҳи бисёрсатра – якчанд сатр, ки ҳар кадомаш бо # сар мешавад. Сатри тавзеҳиро кӯтоҳ нигоҳ доред (тавсия: то 72 аломат).
Натиҷа:
Python – забони навъгузории динамикии ноошкор: навъи тағйирёбандаро пешакӣ эълон кардан лозим нест, навъ аз қимати он муайян мешавад. Дар баъзе забонҳо (Visual Basic, Java, C++) навъро ошкоро менависанд: Dim a as Integer. Дар Python:
Ва дертар ба ҳамон ном қимати дигар додан мумкин: a = "матн".
Навъҳои дарунсохти асосӣ:
| Навъ | Маъно | Мисол |
|---|---|---|
None | холигӣ, «ҳеҷ чиз» | None |
int | адади бутун | 5, -3 |
float | адади ҳақиқӣ (бо нуқтаи даҳӣ) | 2.5, 3.0 |
bool | мантиқӣ | True, False |
str | сатр (матн) | "Салом" |
list, tuple, range | рӯйхат, қатор, диапазон | [1, 2, 3], (1, 2.2, "Салом"), range(1, 10) |
Навъи қиматро type() нишон медиҳад:
Натиҷа:
Навъи None – «қимат нест»: он ҳамеша ҳамчун ноҳақ ҳисоб мешавад (bool(None) – False). Масалан, агар функсия қимат надиҳад, None бармегардад. Қимати None-ро ба тағйирёбанда додан мумкин:
Натиҷа:
int(), float() ва str() қиматро ба навъи дигар мегардонанд.
Натиҷа:
Қоида: int(2.8) қисми касрии ададро мепартояд (2, на 3). float(1) – 1.0. str(3.0) – матни '3.0'.
Навъи bool аз муқоиса пайдо мешавад:
Натиҷа:
1. Вазифаи алифбои забони барномасозӣ аз чӣ иборат аст?
2. Алифбои Python аз кадом аломатҳо ва калимаҳои хидматӣ иборат аст?
3. Дар барномаи Python номи дастурҳо бо ёрии кадом аломатҳо навишта мешавад? Номи функсияҳо ва тағйирёбандаҳо чӣ?
4. Калимаи хидматии Python чӣ вазифа дорад?
5. Дар Python чанд калимаи хидматӣ ҳаст? Шумораи онҳо доимист ё тағйир меёбад?
6. Барои чӣ номи объектҳои барнома номи калимаҳои хидматӣ шуда наметавонад?
7. Блокҳои барномаро чӣ тавр аз ҳам ҷудо мекунанд?
8. Пеш аз сархати блок чанд фосила гузошта мешавад?
9. Тавзеҳ чист? Сатри тавзеҳӣ чӣ?
10. Матни тавзеҳро бо кадом алифбо менависанд?
11. Дар Python чанд навъи тавзеҳ ҳаст? Онҳо чӣ фарқ доранд?
12. Навъи бузургӣ дар барнома барои чӣ лозим аст?
13. Кадом навъҳои дарунсохтро номбар карда метавонед?
14. Python чӣ гуна забони навъгузорӣ аст?
15. Ноошкор будани навъи бузургӣ чӣ маъно дорад?
16. Навъҳои дарунсохти Python кадомҳоянд?
17. Маънои навъи None чист? Дар амалия онро дар кадом мавридҳо истифода мебаранд?
18. Мавзӯъро бодиққат хонед ва онро нақл кунед.
19. Рӯйхати калимаҳои хидматии Python-ро, ки дар лаборатория ва боло оварда шудааст, ба хотир гиред.
20. Даҳ навъи бузургиро номбар кунед.
: ва сатрҳои тан бо сархат (одатан 4 фосила); тавзеҳ бо #.int(), float(), str() навъро иваз мекунанд; int(2.8) қисми касриро мепартояд (2).None, int, float, bool, str, list, tuple, range (ва dict, set).int, float, bool, str, None-ро фарқ мекунед ва онҳоро ба ҳам табдил медиҳед.10 + 20 операндҳо кадомҳоянд?print(3*(2+4)) чӣ чоп мекунад?Дар дафтар шумо «5» ва «5,0» ва «панҷ»-ро менависед: ин се навишт – як адад ё се чизи гуногун? Компютр чӣ мефаҳмад: ӯ бояд донад, ки «5» адад аст ва «панҷ» – матн. Чӣ тавр?
Нуқта-вергул (;) блокҳоро ҷудо намекунад: он танҳо якчанд фармонро дар як сатр мепайвандад (x = 5; y = 6). Блокро ду нуқта ва сархат месозанд.
type(10 // 3), type(10 / 5).int(7.9) ва int(-7.9)-ро санҷед. Чӣ мебинед?print(len(keyword.kwlist))-ро иҷро кунед.Қимат ← навъ: ҳар қиматро ба қуттии мувофиқ гузоред.
Кадомашро аллакай метавонед ва кадомашро боз машқ мекунед?
Нависед: чаро int(2.8) ба 3 баробар нест?
Кадом навъ барои type(2.0) пайдо мешавад?
Чӣ чоп мешавад? Ҷавобро ба рақам нависед.
Кадом сатри ин барнома хатои сархат дорад?
35
False None True
and as assert
async await break
class continue def
del elif else
except finally for
from global if
import in is
lambda nonlocal not
or pass raise
return try while
with yield
Хато дар сатри 2: Пас аз ду нуқта (:)
сатри навбатӣ бояд бо фосила сар
шавад (4 фосила).
IndentationError: expected an indented
block after 'for' statement on line
1
0
1
2
Тамом
Салом
<class 'int'>
<class 'float'>
<class 'str'>
<class 'bool'>
<class 'NoneType'>
<class 'NoneType'>
2 3 1.0 4.2 3.0
False
True
import keyword
print(len(keyword.kwlist))
for i in range(3):
print(i)
for i in range(3):
print(i)
print("Тамом")
# Тавзеҳи яксатра
print("Салом") # тавзеҳ паҳлуи фармон
# Тавзеҳи бисёрсатра –
# ҳар сатр бо панҷара сар мешавад
a = 1
print(type(5))
print(type(2.5))
print(type("Салом"))
print(type(True))
print(type(None))
null = None
print(type(null))
x = int(2.8)
y = int("3")
z = float(1)
w = float("4.2")
s = str(3.0)
print(x, y, z, w, s)
x = 5; y = 6
z = x > y
print(z)
z = x != y
print(z)
print(int(2.8))
print(str(3.0))
z = 5 > 6
print(z)
x = 3
if x > 1:
print(x)