Масъалаи 2. Порчаи MP ва масофаю самти AB дода шудаанд. Порчаи AB(MP)=M1P1-ро созед: M1=AB(M), P1=AB(P) месозем ва M1,P1-ро мепайвандем.
Масъалаи 3. Секунҷаи ABC-ро ба воситаи параллелкӯчонии KK1 кӯчонед: се қуллаи A1,B1,C1-ро ба самти KK1 ва ба масофаи KK1 месозем ва бо порчаҳо мепайвандем.
Теоремаи 1
Маълум:M1P1=AB(MP).
Матлуб:M1P1=MP.
Исбот (агар MP ба AB параллел набошад).
Агар MP∥AB бошад, M,P,M1,P1 дар як хати рост мехобанд: ҳар ду нуқта ба як самт ба як масофа t меравад. Агар дар хати рост координатаҳои M ва P ададҳои m ва p бошанд, координатаҳои M1 ва P1 ба m+t ва p+t (ё m−t ва p−t) баробаранд, пас M1P1=∣(p±t)−(m±
Теорема исбот шуд. ∎
Исбот. Дар хати рости a ду нуқтаи M ва P-ро мегирем. Агар a ба AB параллел набошад, MPP1M1 — параллелограмм (теоремаи 1), пас M1P1∥MP, яъне хати рости M1P1 ба a параллел аст. Нуқтаи дилхоҳи X-и хати a-ро гирем: M1X1∥MX=a (боз ҳамон теорема), пас X1 дар хати рости аз M1 ба a параллел мехобад, ки ягона аст ва ҳамон M1P1 аст. Агар a∥AB, ҳар нуқта дар худи ҳамин хат ба масофаи AB меравад ва хат ба худаш мегузарад. ∎
Агар a∥b, тасвирҳо a1∥a ва b1∥b мебошанд. Ду хати рости ба хати сеюм параллел ба ҳам параллеланд.
6. Шашкунҷаи ABCDEM-ро созед ва AD(ABCDEM)-ро иҷро кунед.
Вазифаи хонагӣ
Машқҳои 5 ва 6. Дар дафтари хотира таърифҳо ва теоремаи 1-ро бо исбот нависед.
Дар ин дарс
Ман медонам, ки параллелкӯчонӣ чист: масофа ва самти он.
Ман метавонам нуқта, порча ва секунҷаро параллел кӯчонам.
Ман медонам ва исбот карда метавонам: параллелкӯчонӣ дарозиро нигоҳ медорад ва хати ростро ба хати рости параллел мебарад.
Такрор (2 дақиқа)
Параллелограмм чист? Кадом аломати онро медонед?
Нурҳои ҳамсамт чист?
Аз нуқтаи берун аз хати рост чандто хати рости параллел гузаронидан мумкин аст?
Ҷавобҳо
чоркунҷае, ки тарафҳои муқобилаш ҷуфт-ҷуфт параллеланд; чоркунҷа, ки ду тарафи муқобилаш баробар ва параллел бошад, параллелограмм аст; 2) нурҳое, ки ба як самт равона шудаанд (дар як хати рост ё дар хатҳои параллел); 3) танҳо як.
Вазъият барои андешаронӣ
Лифт ё эскалатор мардумро ба боло мебарад. Ҳар як нуқтаи кабина дар як вақт ба як самт ва ба як масофа ҳаракат мекунад. Оё шакли кабина ҳангоми ҳаракат тағйир меёбад? Чаро?
Низоми сохтан
Нуқтаи M ва порчаи AB-ро мегирем.
Аз M нури ба нури AB ҳамсамтро мекашем (хати рости ба AB параллел мегузаронем ва самти AB-ро интихоб мекунем).
Дар ин нур ба масофаи AB нуқтаи M1-ро ҷудо мекунем (MM1=AB, бо ҷарҳ).
Расми 1. Нуқтаи M ба самти нури AB ба масофаи AB кӯчида, ба M₁ расид.
Таъриф 1
Агар нуқтаи M ба самти нури AB ба масофаи AB кӯчонида шуда бошад, мегӯянд, ки Mпараллел кӯчонида шудааст: M1 — тасвири он.
Таъриф 2
Шакли Φ ба шакли Φ1ба воситаи параллелкӯчонӣ табдил ёфтааст, агар ҳар як нуқтаи X1-и шакли Φ1 дар натиҷаи кӯчонидани ягон нуқтаи X-и шакли Φ ба самт ва масофаи додашуда ҳосил шуда бошад ва ҳар як нуқтаи Φ ба нуқтаи Φ1 кӯчонида шуда бошад.
Расми 2. Секунҷаи ABC (зард) ва секунҷаи A₁B₁C₁ (кабуд), ки бо параллелкӯчонии KK₁ ҳосил шудааст.