1 соат
Навиштани каратиҳо вақте ки ададҳо калонанд, тӯлонист. Усули осонтарро меҷӯем.
Фарқи ТУК ва КУХ: барои ТУК зарбшавандаҳои умумиро бо шумораи камтарини дучорӣ мегирем; барои КУХ — ҳамаи зарбшавандаҳоро бо шумораи зиёдтарини дучорӣ.
Биёед, месанҷем. КУХ-и 26, 40 ва 65-ро меёбем.
Зарбшавандаи 2: дар 40 — се маротиба (аз ҳама бештар); 5: дар 40 ва 65 — як маротиба; 13: дар 26 ва 65 — як маротиба. Пас:
Ҳоло худатон санҷед: барои ҳар як ҷуфт хурдтарин адади умумии ду қаторро ёбед.
Тухмҳо: қуттиҳои 6-, 9- ва 12-тогӣ. Шумораи катакҳо дар қуттии калон бояд ба 6, 9 ва 12 бебақия тақсим шавад ва хурдтарин бошад. Ин — КУХ:
2 — дар 12 ду маротиба; 3 — дар 9 ду маротиба.
Ҷавоб: дар қуттии калон 36 катак бояд бошад: он ба қуттии 6-тогӣ, қуттии 9-тогӣ ё қуттии 12-тогӣ тақсим мешавад.
КУХ чӣ бартарӣ дорад? Қуттии калон ҳарчи хурдтар бошад, ҷой ва маводи камтар лозим аст, тухмҳо кам мешикананд.
Мисоли ширинӣ ва мисоли кошинҳоро бо ҳам муқоиса мекунем (адади 9).
Биёед, месанҷем. Дар баробарии : 9 — каратии 3 ё тақсимкунандаи 3? 3 — каратии 9 ё тақсимкунандаи 9? Дар баробарии : 18 — каратии 9 ё тақсимкунандаи 9? 9 — каратии 18 ё тақсимкунандаи 18? Чаро?
Оё номи ин фасл — «Каратиҳои ададҳо» — ба мундариҷааш мувофиқ аст? Агар не, чаро?
1. Ададҳои 2; 30; 5; 15; 3; 12; 1; 45; 60 дода шудаанд. Аз байни онҳо ҷудо кунед: а) каратиҳои 15-ро; б) тақсимкунандаҳои 15-ро.
2. Ҳамаи тақсимкунандаҳои 24-ро нависед. Адади 40 ба кадоме аз онҳо каратӣ аст?
3. КУХ-и ададҳоро ёбед:
4. КУХ-и ададҳои зеринро ёбед:
5. Акбар дар бораи ададе фикр мекунад, ки ҳам ба 9, ҳам ба 7 тақсим мешавад. Кадом адад адади хурдтарини фикркардаи Акбар мебошад?
6. Меваҳои қуттиро дар байни 18 ё 20 нафар кӯдакон баробар тақсим кардан мумкин аст. Шумораи камтарини меваҳоро дар қуттӣ муайян кунед.
7. Дар мағоза се намуд қуттиҳои қалам мавҷуд аст. Дар қуттии намуди якум 5-тогӣ, дар қуттии намуди дуюм 6-тогӣ ва дар қуттии намуди сеюм 10-тогӣ қалам мавҷуд аст. Наргис, Дилором ва Лола мехоҳанд намудҳои гуногуни қаламҳоро гиранд. Ҳар кадоми онҳо чандтогӣ қалам гирифта метавонанд, то ба ҳар якашон миқдори баробари қаламҳо расад?
КУХ-и 24 ва 36-ро меёбем.
ва Зарбшавандаи 2 дар 24 — се маротиба (дар 36 — ду); зарбшавандаи 3 дар 36 — ду маротиба (дар 24 — як).
Барои ёфтани КУХ-и ададҳои додашуда:
Усули аз ҳама самараноки ёфтани адади хурдтарин, ки ба ҳамаи ададҳои додашуда тақсим мешавад, — ин ёфтани каратии умумии хурдтарини онҳо (КУХ) мебошад.
Фарқ: ададе, ки тақсим мешавад, каратӣ ном дорад; ададе, ки тақсим мекунад, тақсимкунанда ном дорад.
Алоқа: амали зарб ва тақсим ба якдигар баръаксанд (муқобил).
КУХ-ро чӣ тавр бо ҷудокунӣ ба зарбшавандаҳои сода меёбанд? Бо ТУК муқоиса кунед.
Худро арзёбӣ кунед (✓ ё ✗):
72 — каратии умумии хурдтарини 24 ва 36: