1 соат
Саволи калидӣ. Дар дафтари худ нависед: «Дар ин фасл ман мефаҳмам, ки чӣ тавр адади хурдтаринро, ки ба ҳамаи ададҳои додашуда тақсим мешавад, самаранок ёфтан мумкин аст».
Ба вазъият дар дарси 1.2 · 2/3 бармегардем.
| Шумораи нақш | Аз 9 кошин | Аз 6 кошин |
|---|---|---|
| 1 | 9 | 6 |
| 2 | 18 | 12 |
| 3 | 27 | 18 |
| 4 | 36 | 24 |
| 5 | 45 | 30 |
| 6 | 54 | 36 |
Бо афзудани нақшҳо шумораи кошинҳо ҳар дафъа зиёд мешавад: …
Дар мушоҳидаи якум шумораи кошинҳо — ададҳое, ки ба 9 бебақия тақсим мешаванд: 9, 18, 27, 36, … Дар мушоҳидаи дуюм — ададҳое, ки ба 6 бебақия тақсим мешаванд: 6, 12, 18, 24, 30, 36, …
Барои ёфтани каратиҳои адад, онро ба 1, 2, 3, 4, … зарб мекунем. Масалан, каратиҳои 9: … Ададҳои бениҳоят бисёранд.
Дар ин фасл шумо чунин шумораи кошинҳоро ёфтед, ки аз онҳо нақшҳои ҳам 9-кошина, ҳам 6-кошина сохта мешаванд (18, 36, …). Ин ададҳо каратиҳои умумӣ-и 6 ва 9 номида мешаванд.
То 36 каратиҳои 9 ва 6-ро менависем:
Дар байни каратиҳои умумӣ (18 ва 36) хурдтаринаш — 18.
Навиштан:
Биёед, месанҷем. Барои 2, 3 ва 4 каратиҳоро то ёфтани КУХ нависед.
2: 2, 4, 6, 8, 10, 12, …; 3: 3, 6, 9, 12, …; 4: 4, 8, 12, …. Хурдтарин адади умумӣ: 12.
1. Дар як саҳифаи албом се сурат ҷой мегирад. Дар ду саҳифаи он чанд сурат ҷой мегирад? Дар се саҳифа-чӣ? Ҳалли масъаларо бо квадратчаҳо ё расм нишон диҳед (намуна: як саҳифа — 3 сурат).
2. Ададҳои додашуда каратиҳои кадом адад мебошанд?
3. Аз байни каратиҳои 6 ва 8 каратиҳои умумиро ёбед. Каратиҳои 6 ва 8-ро нависед ва то ёфтани сето каратии умумӣ давом диҳед.
4. Кадом каратиҳои 10 дар байни 100 ва 200 ҷой гирифтаанд?
5. а) Каратиҳои 10-ро аз байни ададҳои додашуда ҷудо карда, дар зери онҳо хат кашед: 405, 60, 123, 450, 200, 99 000, 8 005, 10 002, 1 300, 5 000.
б) Дар зери ададҳое, ки ба 5 каратианд, хат кашед: 21; 60; 41; 7; 15; 55; 11; 12; 100; 19.
6. Каратиҳои 25 ва 30-ро нависед. Аз байни онҳо КУХ-ро муайян кунед.
Дар ду дақиқа зарбро иҷро кунед:
6: 6, 12, 18, 24, 30, 36; 7: 7, 14, 21, 28, 35, 42; 9: 9, 18, 27, 36, 45, 54; 11: 11, 22, 33, 44, 55, 66.
Тухмҳоро аз коргоҳ ба нуқтаи фурӯш мебаранд. Дар нуқтаи фурӯш онҳоро ба қуттиҳои 6-, 9- ё 12-тогӣ мегузоранд. Аз коргоҳ тухмҳо дар қуттиҳои калон, ки ба катакҳо ҷудо шудаанд, меоянд.
Дар як қуттии калон чанд катак бояд бошад, то тухмҳоро ба ҳар як қуттии дилхоҳ (6-, 9- ё 12-тогӣ) ворид кардан мумкин шавад ва ягон тухм зиёдатӣ намонад? Шумораи қуттиҳо ҳарчи камтар бошад, то тухмҳо нашикананд. Шумораи камтарини тухм дар як қуттӣ бояд чандто бошад?
Усто бояд нақши фармоишшударо аз кошинҳо созад. Барои нақши пурра 9 кошин лозим аст. Ёбед, ки шумораи кошинҳо бояд ба чанд баробар бошад, то якчанд нақши гуногун сохтан мумкин шавад.
Як нақшро аз 9 кошин тартиб диҳед. Барои як нақш … кошин лозим аст. Акнун ду нақшро тартиб диҳед: барои ду нақш … кошин лозим аст. Тартиб додани шумораи зиёдтари нақшҳоро давом диҳед ва ҷадвалро дар дафтар пур кунед. Чиро мушоҳида кардед?
Ҷадвалро дар дафтар кашед: сатри якум — шумораи нақш (1, 2, 3, 4), сатри дуюм — шумораи кошин.
Усто нақши дигар дорад, ки аз 6 кошин иборат аст. Харидор нақши ихтиёриро интихоб мекунад. Ёбед, ки шумораи кошинҳо бояд ба чанд баробар бошад, то нақшҳои гуногун сохтан мумкин шавад. Ҷадвалро пур кунед. Шумораи кошинҳо ҳар дафъа зиёд мешавад ё кам?
Ҷадвалро дар дафтар кашед: сатри якум — шумораи нақш (1, 2, …, 6), сатри дуюм — шумораи кошин.
Ба мушоҳидаҳои худ назар кунед. Усто барои сохтани нақш кошин омода мекунад, вале намедонад, соҳиби хона нақши 9-кошинаро интихоб мекунад ё 6-кошинаро. Ба ҷадвалҳо нигоҳ кунед. Оё чунин шумораи кошин ҳаст, ки аз он ҳам нақшҳои 9-кошина, ҳам нақшҳои 6-кошина бе кошини зиёдатӣ сохта мешаванд? Шумораи кошинҳоро тағйир дода ҷустуҷӯ кунед:
Ададҳое, ки ба адади додашуда бебақия тақсим мешаванд, каратиҳои ин адад ном доранд.
Ададе, ки ба ҳар як адади додашуда бебақия тақсим мешавад, каратии умумии ин ададҳо ном дорад.
Каратии умумии хурдтарини ду ё зиёда адад — хурдтарин ададест, ки он ба ҳар як адади додашуда бебақия тақсим мешавад. Мухтасар: КУХ.
Барои ёфтани КУХ (бо навиштани каратиҳо):
Аз каратии адад аз тақсимкунандаи он чӣ фарқ дорад? Мисол биёред.
Худро арзёбӣ кунед (✓ ё ✗):