1 соат
Супоришҳои 9–10. Кори фардӣ. Аз якиҳо сар карда, бо истифода аз ададҳо нависед, ки чӣ тавр тарҳ кардед.
| Разрядҳо | 1000 | 100 | 10 | 1 |
|---|---|---|---|---|
| 1 025 | 1 | 0 | 2 | 5 |
| 827 | 0 | 8 | 2 | 7 |
| Ҳосили тарҳ | 0 | 1 | 9 | 8 |
Ҷавоб:
Инро чунин низ гуфтан мумкин аст: ҳар як разряди оянда аз разряди гузашта 10 маротиба калон аст: 10-то якӣ – якто даҳӣ, 10-то даҳӣ – якто садӣ, 10-то садӣ – якто ҳазорӣ ва ғ. Дар ҳолати зарурӣ метавонем 1-то ҳазориро бо 10-то садӣ, 1-то садиро бо 10-то даҳӣ ва ғ. иваз намоем (қарз гирем).
Супориши 12. Кори дунафара. Тартиби иҷрои тарҳкунии ададҳои бисёррақамаро, ки ҳангоми «таг ба таг» навиштани ададҳо мушоҳида кардаед, нависед:
Ҳамин мисолро қадам ба қадам бинед:
Мисоли 1. Аз адади 5 974 адади 4 653-ро тарҳ мекунем. Тарҳшаванда ва тарҳкунандаро ба разрядҳо ҷудо мекунем: Бинобар ин,
Ҳамин натиҷаро ҳангоми «таг ба таг» тарҳ намудани адади 4 653 аз адади 5 974 низ ҳосил намудан мумкин аст.
Мисоли 2. Аз адади 525 адади 489-ро тарҳ мекунем.
Дар қавсҳои ва аз ададҳои хурд тарҳ кардани адади калон талаб карда мешавад, ки ин ғайриимкон аст. Барои аз ин вазъ раҳо ёфтан, аз разряди калонтар (садиҳо) 1 воҳидро ба 20 ҷамъ намуда, аз он 80-ро тарҳ мекунем ва аз даҳиҳо 1 воҳидро ба 5 ҷамъ намуда, аз он 9-ро тарҳ мекунем: дар натиҷа 36 ҳосил мешавад.
Мисоли 3. Аз адади 13 257 адади 10 883-ро тарҳ мекунем. Аз ҳазориҳо барои садиҳо ва аз садиҳо барои даҳиҳо қарз мегирем:
Дар синф
1. Фарқро ёфта, дурустии онро бо воситаи амали ҷамъ санҷед:
2. Амалро иҷро намоед:
3. Амалҳоро «таг ба таг» иҷро намоед:
Дар хона
4. Амалҳоро иҷро намоед:
Ишора барои б): (санҷед бо зарб).
5. Ҳисоб кунед:
Дарси оянда: «3.2 · 3/4. Тарзи дуюм ва ҷамъшавандаи номаълум».
Супориши 8. Элементҳои тарҳ чӣ ном доранд? тарҳшаванда − тарҳкунанда = ҳосили тарҳ
Аз адади тарҳ кардани адади маънои ёфтани адади сеюми -ро дорад, ки агар онро бо ҷамъ кунем, адади ҳосил шавад:
Дар ин навишт – тарҳшаванда (камшаванда), – тарҳкунанда ва – фарқ (ҳосили тарҳ)-и ва номида мешавад. Ҳамин тавр аз баробарии баробарии зерин ҳосил мешавад:
Мо ададҳои бисёррақамаро аз рӯйи разрядҳо тарҳ мекунем. Вақте ки дар тарҳшаванда воҳидҳои разрядӣ барои тарҳкунӣ кофӣ нестанд, метавонем аз разряди навбатӣ воҳиди разрядро қарз гирем.
Супориши 13. Тарҳро бо ҷамъ санҷед: тарҳкунанда + ҳосили тарҳ = тарҳшаванда. — дуруст!
Дар баробарии ҳар ададро ба номи он мувофиқ гузоред.
Тарҳи «таг ба таг»-ро иҷро кунед: .
Амали тарҳро иҷро намоед: .
Бо тарҳ санҷед: оё дуруст аст?