Тарзи дуюм
Супориши 12. Кори дунафара.
Мисоли 6.
2. Ададҳои бисёррақамава ҷамъи онҳо
2.3 · 3/4. Тарзи дуюм: ҷамъшавандаҳои разрядӣ
1 соат
- Назария
- Дарси 9 аз 12
- Хониш: 11 дақиқа
- Саволҳо: 2
1 соат
Супориши 12. Кори дунафара.
Мисоли 6.
Муҳокима кунед, ки байни ҷамъ кардан тариқи навишти «таг ба таг» ва тавассути ҷудокунӣ ба ҷамъшавандаҳои разрядӣ чӣ монандиҳо ва фарқҳо мавҷуданд? Бо ҳамсинфон мубодила кунед.
Мисоли 7. Ададҳои 2 345 ва 6 453-ро ҷамъ мекунем. Ҳар яке аз ҷамъшавандаҳоро ба разрядҳо ҷудо мекунем: Бинобар ҳамин,
Қонунҳои ҷойивазкунӣ ва гурӯҳбандии ҷамъро татбиқ намуда (ин хосиятҳои ҷамъро дар 3.1 меомӯзем), ҷамъро дар шакли сатр менависем:
Ҳамин натиҷаро ҳангоми «таг ба таг» ё дар шакли сутун ҷамъ кардани ададҳои 2 345 ва 6 453 низ ҳосил намудан мумкин аст.
Мисоли 8.
Мисоли 9. Ҷамъи ададҳои натуралиро бо воситаи нури координатӣ маънидод намудан мумкин аст. Бигузор ҷамъ кардани ададҳои 4 ва 6 талаб карда шудааст. Дар нури координатӣ нуқтаи A (4)-ро қайд мекунем (расми 1). Аз ин нуқта ба андозаи 6 порчаи воҳидӣ ба самти рост ҷой иваз карда, ба нуқтаи B (10) меоем. Бинобар ҳамин, аст. (Нури координатиро дар қисми 2-и курс муфассал меомӯзем; ҳоло онро ҳамчун хатти ададҳо истифода мебарем.)
Мисоли 10. Масоҳати майдони якум 46 м² ва масоҳати майдони дуюм 124 м²-ро ташкил медиҳад. Масоҳати умумии ҳар ду майдон чанд м² аст?
Масоҳати умумии ин ду майдон ба суммаи масоҳатҳои онҳо баробар аст, аз ин рӯ, масоҳати умумии майдонҳо ба 46 м² + 124 м² = 170 м² баробар мебошад.
Мисоли 11. Дар ибтидои моҳи август баландии қади офтобпараст ба 1 м 64 см баробар буд. Дар давоми моҳ он ба андозаи 72 см афзоиш ёфт. Дар охири моҳи август баландии қади офтобпараст ба чанд баробар шуд?
Азбаски 1 м 64 см = 164 см аст, дар охири моҳи август баландии қади офтобпараст ба 164 см + 72 см = 236 см = 2 м 36 см баробар шуд.
Мисоли 12. Дарозии қисмҳои хатти шикастаи ABCDE дода шудааст: AB = 3 см 4 мм, BC = 6 см 2 мм, CD = 3 см 8 мм, DE = 3 см 6 мм. Дарозии хатти шикастаи ABCDE-ро меёбем.
Дар асоси таърифи хатти шикаста дарозии он ба суммаи дарозиҳои қисмҳояш баробар аст. Аз ин рӯ, ABCDE = AB + BC + CD + DE = 3 см 4 мм + 6 см 2 мм + 3 см 8 мм + 3 см 6 мм = 15 см 20 мм = 17 см мебошад.
Мисоли 13. Дар ҳар дақиқа ба ҳавз 16 литр об ворид мешавад. Дар 5 дақиқа дар ҳавз чӣ қадар об ҷамъ мешавад?
Дар ҳар дақиқа ба ҳавз 16 л об ворид мешавад. Бинобар ҳамин, дар 5 дақиқа ба он л об ворид мегардад.
Супориши 15. Кори фардӣ. Ҳадафҳоеро, ки шумо бояд дар охири фасл амалӣ гардонед, баррасӣ кунед.
Саволҳои дарси «2.3 · 1/4» ва машқи варақаҳоро такрор кунед.
Дар синф
мавзӯи 1.2:
1. Зебо китобро дар 12 рӯз хонда тамом кард. Азиза ҳамин китобро аз Зебо 3 рӯз пештар хонда тамом кард. Азиза ин китобро дар чанд рӯз хонда тамом кард?
2. Дарозии роҳ аз шаҳри Душанбе то шаҳри Кӯлоб 198 км аст. Роҳи байни Кӯлоб ва шаҳраки Панҷ 123 километрро ташкил медиҳад. Дарозии роҳ аз шаҳри Душанбе то шаҳраки Панҷ (тавассути шаҳри Кӯлоб) чанд километр аст?
3. Киштӣ дар ҳар соат 45 км шино мекунад. Вай бо ҳамин суръат ҳаракат карда дар 7 соат кадом масофаро тай мекунад?
мавзӯи 2.3:
4★. Ҳиссаҳои массаро ба грамм гардонед: а) 15 кг; б) 12 сентнер; в) 1 267 т; г) 1 265 т 384 кг. Ишора: 1 сентнер = 100 кг, 1 т = 1 000 кг.
5. Ҳиссаҳои вақтро бо сония ифода намоед: а) 64 дақ.; б) 1 соату 36 дақ.; в) 2 шабонарӯз; г) 48 шабонарӯзу 24 соат.
Дар хона
мавзӯи 1.2:
6. Мошини боркаш аз деҳа ба маркази ноҳия бо суръати 36 км/соат ҳаракат карда 3 соат сарф кард. Аз маркази ноҳия то деҳа бо ҳамин роҳ савори асп равона шуд, ки суръати ҳаракаташ 12 км/соатро ташкил медод. Барои тай намудани ҳамин масофа ӯ чанд соат вақт сарф кард?
7. Дарозиҳои тарафҳои секунҷа мувофиқан ба 8 см, 6 см ва 3 см баробаранд. Периметри секунҷа ба чанд баробар аст?
8. Дарозии майдони росткунҷа ба 128 м ва бараш ба 60 дм баробаранд. Периметри росткунҷаро бо метр ифода кунед.
9. Тарафи квадрат 12 см 32 мм аст. Периметри онро ёбед.
10. Аз баробариҳо номаълумро ёбед ва санҷиш гузаронед:
№ 6, 7–10. Дарси оянда: «2.3 · 4/4. Масъалаҳо ва ҷамъи қулай».
Дар баробари ҷамъ кардани ададҳо тариқи навишти «таг ба таг», инчунин шумо метавонед ададҳоро ба ҷамъшавандаҳои разрядӣ ҷудо кунед ва онҳоро ҳамин гуна аз рӯйи разрядҳо ҷамъ кунед.
Супориши 13. Тарзи ҷамъ кардан ба воситаи ҷудокунӣ ба ҷамъшавандаҳои разрядиро татбиқ кунед:
Супориши 14. Кори дунафара. Дар ҷуфтҳо ба ҳамдигар фаҳмонед, ки чӣ тавр шумо ин ададҳоро тариқи ҷамъшавандаҳои разрядӣ ҷамъ кардед. Тарзи ҷамъ кардан тариқи ҷудокунӣ ба ҷамъшавандаҳои разрядиро инчунин барои ҷамъ дар зеҳн истифода кардан мумкин аст. Кӯшиш кунед, ки ин ададҳоро дар зеҳни худ ҷамъ кунед. Оё шумо ҳамон ҷавобро ҳосил кардед?
Шумо хулосаи умумиро ба анҷом расонидед. Ин фаслро чӣ ном мегузоред?
Номи худро бо номи курс муқоиса кунед: «Ҷамъи ададҳои бисёррақама».
Шумо худро дар айни замон чӣ гуна арзёбӣ мекунед? Кадом ҳадафҳоро шумо аллакай пурра ба даст овардаед (аломати + гузоред), кадоми онҳоро қисман ба даст овардаед (± гузоред) ва кадоме аз онҳо то ҳол ба даст наомадаанд (– гузоред)?
Супориши 16. Агар шумо то ҳол ҳадафҳои зиёде дошта бошед, ки ба онҳо ноил нашудаед, пас аз супоришҳо «Барои онҳое, ки ба ёрӣ ниёз доранд» оғоз кунед. Агар шумо ба аксари ҳадафҳои худ расидаед ё қариб расидаед, пас аз супоришҳо «Барои ҳама» оғоз кунед. Ҳоло вақти он аст, ки дониш ва маҳорати нави худро татбиқ кунед ва инкишоф диҳед.