1 соат
Масъалаи 1. Ғунҷоиши куб 16 л аст (расми 1). Аввал ба он 5 л ва баъди чанде боз 3 л равған рехтанд. Ҳамаи равғани рехташуда кадом ҳиссаи ҳаҷми кубро ишғол кардааст?
Ҳал. 5 л равғани бори аввал рехташуда ҳиссаи кубро ишғол мекунад. 3 л равғани бори дуюм рехташуда ҳиссаи ҳаҷми онро пур мекунад. Ҳамаи равғани рехташуда дар якҷоягӣ
ҳисса ё нисфи кубро пур мекунад.
Масъалаи 2. Дар куби ғунҷоишаш 16 л 8 л равған буд. Аз он 3 л равғанро гирифтанд. Равғани боқимонда кадом ҳиссаи кубро ишғол мекунад?
Ҳал. Равғани боқимонда ба фарқи 8 л равғани дар куб мавҷуда ва 3 л равғани аз он гирифташуда баробар аст: л. Мебинем, ки он ҳиссаи ҳаҷми зарфро ишғол кардааст.
Мисоли 5 (ба саволи калидӣ). -ро ҳисоб мекунем. Суратҳоро ҷамъ мекунем: Сурат аз махраҷ калон аст, бинобар ин қисми бутунро ҷудо мекунем: (бақия 3).
Мисол. Дарозии порчаи 4 см буда, дарозии порчаи ба см баробар аст (расми 2). Аз ин ҷост, ки дарозии порчаи ҳамчун суммаи дарозиҳои порчаҳои ва ба см баробар мешавад. Суммаи -ро дар шакли мухтасар ҳамчун навиштан мумкин аст. Навишти ин тавр хонда мешавад: «Чор бутуну аз се ду ҳисса». Адади 4 қисми бутун (ҳиссаи бутун) ва адади қисми касрии он номида мешаванд.
Ҳангоми чен кардани дарозӣ қимати 3 дм 4 см-ро соҳиб шудан мумкин аст. Азбаски 1 см дм аст, он гоҳ 4 см дм мешавад. Бинобар ҳамин 3 дм 4 см дм. (Инчунин — чаро ин тавр аст, дар мавзӯи 8.1 мефаҳмем.)
Ҳангоми чен кардани вақт низ ба ҳамин ҳолат дучор омадан мумкин. Азбаски 1 дақ. соат аст, 13 дақ. соат. Бинобар ҳамин, 5 соату 13 дақ. соат. Ададеро, ки аз қисми бутун ва қисми касрӣ иборат аст, адади омехта ё касри омехта меноманд.
Ҳисоб кунед ва натиҷаро, агар касри нодуруст бошад, ҳамчун адади омехта нависед: 2 соату 25 дақиқаро бо соат ҳамчун адади омехта нависед.
Барои ҷамъ кардани касрҳои махраҷашон якхела, махраҷ бетағйир мемонад ва суратҳо ҷамъ карда мешаванд. Масалан,
Барои ҷамъ намудани касрҳои махраҷҳояшон баробар суратҳои онҳоро бо ҳам ҷамъ намуда махраҷи умумиро нигоҳ доштан лозим аст.
Ҳангоми тарҳи касрҳои махраҷҳояшон баробар аз сурати касри якум сурати касри дуюмро тарҳ карда, махраҷи умумии онҳоро нигоҳ доштан лозим.
