1 соат
Супориши 9. Кори дунафара. Мисолеро меорем, ки дар он барои ёфтани шумораи чалпакҳо ҳам сурат ва ҳам махраҷро истифода бурдан лозим аст. Дилором аз бибиаш ҳиссаи 10 дона чалпакро хоҳиш кард. Чӣ тавр ҳиссаи адади 10-ро пайдо кардан мумкин аст?
Адади 10 ба 5 ҳиссаи баробар — дар ҳар як ҳисса 2. Аз 5 ҳисса 2-торо гирем — 4 мешавад. ҳиссаи 10 ба 4 баробар аст: Дилором 4 чалпак хоҳиш кардааст.
Супориши 10. Кори фардӣ. Ба таври математикӣ шумо чӣ гуна муайян кардед, ки Дилором чанд чалпак мегирад? Ҷумлаҳоро ба анҷом расонед:
Хулоса кунед: чӣ тавр шумо ҳиссаи ададро меёбед? Ба саволи калидӣ ҷавоб диҳед: «Ҳиссаи адади додашударо чӣ гуна ёфтан мумкин аст?»
Супориши 11. Кори фардӣ. Ғояи калидиро нависед:
Ҳалро бо як ифода менависанд: масалан, аз 20 — ин мебошад.
Мисоли 1. Дар китобхона 360 китоб аст. ҳиссаи онҳо китобҳои тоҷикӣ мебошанд. Чанд китоби тоҷикӣ ҳаст?
Ҷавоб: 200 китоби тоҷикӣ.
Мисоли 2 (воҳидҳои ченак). соат чанд дақиқа аст? 1 соат = 60 дақиқа:
Ҷавоб: 40 дақиқа.
Мисоли 3. ҳиссаи роҳ 27 км аст. Тамоми роҳ чанд км аст?
Се чоряки роҳ 27 км аст, пас як чоряк: км. Тамоми роҳ — чор чоряк:
Ҷавоб: 36 км. Санҷиш:
Акнун худатон санҷед: гурӯҳҳоро созед ва ранг кунед.
1. Чанд метрро дарбар мегирад:
2. Чанд дақиқаро дарбар мегирад:
3. Чанд граммро дарбар мегирад:
4. Масофа аз шаҳраки Ёрӣ то маркази ноҳияи Панҷакент 30 км аст. Автобус аз шаҳри Панҷакент ба самти Ёрӣ равон шуда, дар масофаи 10 км аз шаҳрак бозистод. Автобус кадом қисми роҳро тай кард?
Аз қисми «Машқҳо»-и ҳамин саҳифа: № 5, 6, 7, 8. Супоришҳои 9–12-и ҳамин дарсро, ки дар синф тамом накардед, дар дафтар то охир иҷро кунед.
5. Массаи харбуза 3 кг 600 г буд. Модар барои писари калониаш ҳиссаи харбуза, барои писари мобайниаш ҳиссаи харбузаи боқимонда ва барои писари хурдиаш ҳиссаи харбузаи аз писари мобайнӣ изофамондаро ҷудо кард. Ёбед, ки ҳар кадоме аз писарон чӣ миқдор харбуза гирифт ва чӣ миқдор харбуза боқӣ монд.
6. ★ Дарозии росткунҷа 6 см ва бараш 8 см аст. ҳиссаи масоҳати росткунҷаро ёбед.
Ишора: масоҳати росткунҷа = дарозӣ · бар см².
7. Масоҳати квадрат ба 225 м² баробар аст. Аз 15 як ҳиссаи онро ёбед.
8. Ҳаҷми куб ба 125 м³ баробар аст. Аз панҷ як ҳиссаи онро ёбед.
Барои ёфтани ҳиссаи адад, шумо:
Барои ёфтани ҳиссаи адад (қисми касрии адад) ададро ба махраҷи каср тақсим карда, натиҷаро ба сурати он зарб задан лозим аст: ҳиссаи адади ба баробар аст.
Махраҷ нишон медиҳад, ки бутун (адади ) ба чанд ҳиссаи баробар тақсим мешавад, бинобар ин аввал -ро меёбем — ин як ҳисса аст. Сурат нишон медиҳад, ки чанд ҳисса гирифта мешавад, бинобар ин як ҳиссаро ба зарб мезанем.
Супориши 12. Кори фардӣ. Наргис ҳиссаи 10 чалпакро аз бибиаш пурсид. Аз қоидае, ки мушоҳида кардед, истифода баред: қадами 1 — 10-ро ба 5 тақсим кунед; қадами 2 — натиҷаро ба 4 зарб занед. Наргис чанд чалпак мегирад? Оё қоидаи шумо дуруст амал кард?
Шумо хулосаи умумиро ба анҷом расонидед. Ин фаслро чӣ ном мегузоред? Номи худро дар дафтар нависед.
Агар ҳиссаи адад ба баробар бошад, аввал як ҳиссаро меёбем: баъд тамоми ададро:
ҳиссаи 21-ро ёбед.
Рустам 240 сар мурғ дорад. Дар як ҳафта ӯ ҳиссаи онҳоро эм кард, то ки онҳо бемор нашаванд. Вай чанд мурғро эм кардааст?
Роҳ аз деҳаи Нишусп то маркази ноҳияи Шуғнон 24 км аст. Далер ҳиссаи ин масофаро тай кард. Ӯ чанд км роҳ рафт?
км чанд метрро дарбар мегирад?
Пас аз он ки ҳиссаи ҳамаи кулоҳҳо ба савдо рафтанд, боз 4 дона кулоҳ боқӣ монд. Ҳамагӣ чанд адад кулоҳ буд?