Компютер ба ҳалли масъалаҳои ҳисоббарорӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз ӯ равандҳои истеҳсолиро идора мекунад, масъалаҳои иқтисодиро ҳал мекунад, маълумоти оморӣ нигоҳ медорад. Бо вуҷуди ин нақши аслии компютер – коркарди иттилооти навъи ададӣ – тағйир наёфтааст. Боби 2 ҳамин мавзӯъ дорад.
Аз ангуштон то арифмометр
Одамон ҳазорон сол пеш ҳам ҳисоб мекарданд. Онҳо ангуштон, сангчаҳо, чӯбчаҳо, ресмони гиреҳдор ва тасмаҳои сӯрохдорро истифода мебурданд. Вақте ҳаҷми ҳисобкунӣ зиёд шуд, воситаҳои нав ихтироъ шуданд: аввал чӯт, баъд арифмометр.
- Блез Паскал (олими фаронсавӣ) соли 1642 аввалин арифмометрро сохт. Он бо ададҳои даҳӣ ҷамъ ва тарҳ мекард.
- Готфрид Вилгелм фон Лейбниц (олими олмонӣ) соли 1694 арифмометре сохт, ки ҷамъ, тарҳ, зарб ва тақсимро иҷро мекард ва реша низ мебаровард.
- Чарлз Беббиҷ (олими англис) дар солҳои 1830-ум лоиҳаи мошини таҳлилӣ-ро кашид. Сохт ва принсипи кори он ба компютерҳои имрӯза хеле монанд буд. Аммо техникаи он замон аз ғояҳои Беббиҷ қафо монд ва мошин то охир сохта нашуд.
- Орзуи Беббиҷ тақрибан пас аз 100 сол амалӣ шуд: соли 1946 дар ИМА аввалин компютер – ENIAC сохта шуд.
Принсипи фон Нейман
Қадами муҳимро олими амрикоӣ Ҷон фон Нейман гузошт. Ӯ пешниҳод кард, ки дар компютер на танҳо ададҳо, балки худи барномаи идоракунӣ ҳам ба хотира ворид карда шавад. Ин фикри содда баъдтар «принсипи фон Нейман» ном гирифт.
Кор чунин мегузарад:
- Барнома тавассути қисми дохилкунӣ ба хотира ворид мешавад.
- Қисми идоракунӣ аз катаки муайяни хотира дастури якумро мегирад ва иҷрояшро ташкил мекунад.
- Дастур метавонад амали арифметикӣ ё мантиқиро талаб кунад, ададро аз хотира гирад, натиҷаро ба хотира нависад, маълумотро ворид кунад ё ба қисми хориҷкунӣ барорад.
- Пас аз ҳар дастур қисми идоракунӣ ба дастури навбатӣ мегузарад ва ҳамин тавр масъаларо худкор ҳал мекунад.
Аввалин компютере, ки аз рӯи ин принсип кор мекард, EDSAC буд. Онро соли 1949 Морис Уилкс дар Англия сохт. Компютерҳои имрӯза аз он бо як чиз фарқ мекунанд: қисмҳои арифметикӣ-мантиқӣ ва идоракунӣ дар як протсессори марказӣ муттаҳид шудаанд.
Воситаҳои барномавии коркарди ададҳо
Дар баробари мошинҳои электронӣ усулҳои компютерии ҳисобкунӣ ҳам рушд карданд. Ба воситаҳои барномавии коркарди иттилооти ададӣ, асосан, ду гурӯҳ дохил мешаванд:
- ҷадвалҳои электронӣ;
- барнома-ҳисобароракҳо (калкуляторҳои электронӣ).
Таърихи ҷадвалҳои электронӣ аз барномаи VisiCalc оғоз мешавад. Даниэл Бриклин ва Боб Фрэнкстон онро барои компютерҳои шахсии Apple II таҳия карданд (лоиҳа соли 1978, нашр – 1979). Ширкатҳо бо ёрии он ҳисобҳои молиявиро худкор мекарданд.
