Боби 2. Операторҳо дар Python
Дарси 14. Операторҳо дар Python
1 соат
- Назария
- Дарси 1 аз 36
- Хониш: 16 дақиқа
- Саволҳо: 6
Дар ин дарс
- мефаҳмед, ки оператор ва операнд чист ва онҳоро дар ифода ҷудо мекунед;
- номи дурусти тағйирёбанда (идентификатор) месозед ва қоидаҳои онро медонед;
- ҳафт гурӯҳи операторҳои Python-ро номбар мекунед;
- амалҳои арифметикиро (
+ - * / // % **) дар реҷаи>>>ва дар скрипт иҷро мекунед.
Такрор (2 дақиқа)
- Чӣ чоп мешавад:
print(17 // 5, 17 % 5)? - Чӣ чоп мешавад:
print(2 + 3 * 2 ** 2)? a += 3ба кадом навишти дароз баробар аст?
Ҷавоб
3 2. 2.14. 3.a = a + 3.
Вазъият барои андешаронӣ
Дар математика + фақат ададҳоро ҷамъ мекунад. Аммо дар Python "Ман " + "донишҷӯ ҳастам" низ кор мекунад, ва "Салом, " * 3 – низ. Оё як аломат ду кор карда метавонад? Ва "Салом" - 3 чӣ мешавад? Дар охири дарс ҷавоб медиҳед.
Оператор ва операнд
Оператор – маҷмуи амалҳоест, ки бо як ё якчанд операнд иҷро мешаванд. Иҷрои амалҳои арифметикиро низ оператор мегӯянд. Операнд – он чизест, ки амал бар он иҷро мешавад: аргументи амал, маълумоти коркардшаванда ё ифодае, ки қимати аргументро муайян мекунад.
Дар 10 + 20 ададҳои 10 ва 20 – операндҳо (якум ва дуюм), + – оператор. Доимӣ, тағйирёбанда ё функсия ҳам ба танҳоӣ операнд шуда метавонад.
Идентификатор ва тағйирёбанда
Идентификатор – номи объекти барномавӣ (тағйирёбанда, доимӣ, зербарнома). Он аз ҳарфҳои хурд ва калони лотинӣ a…z, A…Z, рақамҳои 0…9 ва зерхат _ сохта мешавад. Масалан, дуруст: a123, _n, n_9, kty, Kty, KTY, kty1, kt1y, k1ty, k_ty, k_T_y, KyT; нодуруст: 1a25a, n%4, @n9, kty%3.
Қоидаҳои ном
- ҳарфи калон ва хурд – аломатҳои гуногунанд:
ktyваKTY– ду тағйирёбанда; - ном бо ҳарф ё
_сар мешавад, бо рақам не; - дар ном фосила, калимаи хидматӣ ва аломатҳои
! @ # % ^ & *манъ аст, ба номи объектҳои стандартии Python ҳам ном нагузоред.
Натиҷа:
Python kty ва Kty-ро ҷудо мешуморад: ду қимати гуногун мондаанд. Ном бо рақам сар шавад, хато мешавад:
Натиҷа:
SyntaxError – номи 1a ном шуда наметавонад; a1 мешавад.
Оё медонед?
Python 3 ба номи кириллӣ низ роҳ медиҳад: номи_ман = "Ало" кор мекунад. Аммо одат ва қоидаи курс – номҳои лотинӣ: дар компютерҳо ва барномаҳои дигар хато намебарояд.
Натиҷа:
Ном диҳед: ҳар корт ё ном аст, ё не.
Тағйирёбанда – бузургиест, ки бо ном ва қимати худ тавсиф мешавад ва дар кори барнома қиматҳои гуногун қабул карда метавонад. Қимат дар қисми муайяни хотира нигоҳ дошта мешавад, ки он ба ном вобаста аст.
Натиҷа:
Қуттии a аввал 25 дошт, баъд 40: қимати кӯҳна нест шуд.
Операторҳои оддӣ
Оператор бо ададҳо, сатрҳо ва дигар қиматҳо кор мекунад; натиҷа аз навъи операнд вобаста аст:
Натиҷа:
Аввалин сатр: 355.55699999999996, на 355.557 – ададҳои ҳақиқӣ дар компютер дар системаи дуӣ нигоҳ дошта мешаванд, ва ин хатои хурд ҷудонашаванда аст. "Ман " + "донишҷӯ ҳастам :)" – сатрҳоро пайваст мекунад; * бо сатр – такрор мекунад.
Ҷавоби саволи аввал: + ва * бо сатрҳо кор мекунанд, лекин "Салом" - 3 нест: - барои сатр амал надорад, TypeError мебарояд.
Умуман, операторҳои Python ба ҳафт гурӯҳ ҷудо мешаванд:
| Гурӯҳ | Мисол |
|---|---|
| арифметикӣ | + - * / // % ** |
| бахшиш | = += -= *= /= //= %= **= |
| нисбӣ | < > <= >= == != |
| мантиқӣ | and or not |
| узвият | in not in |
| айният | is is not |
| бинарӣ (битӣ) | & | ^ ~ << >> |
Дар ин боб гурӯҳҳоро аз сар то охир мегузарем.
Операторҳои арифметикӣ
Дар реҷаи интерактивӣ (>>>) Python ҷавобро фавран менависад; дар скрипт натиҷаро print чоп мекунад: print(3+4) ҳамон 7-ро медиҳад. Ҷадвал – аз иҷрои воқеӣ:
| Оператор | Ифода | Натиҷа |
|---|---|---|
+ | 3+4 | 7 |
+ | 22+4 | 26 |
- | 13 - 12 | 1 |
- | -5 - 6 | -11 |
* | 22*44 | 968 |
* | -6*9 | -54 |
/ | 3/4 | 0.75 |
Адади калон ҳам мушкил нест:
Ҳатман дар хотир доред: / ҳамеша адади ҳақиқӣ медиҳад (3/4 – 0.75), // – қисми бутуни ҳосили тақсим, % – бақия; агар операнди чап аз рост хурд бошад, 25 % 36 худи 25 мешавад. 2**64 – адади калон, вале Python онро дуруст нигоҳ медорад.
Амали навбатиро худатон ёбед:
Худатон иҷро кунед
Кор дар синф
Машқҳо
Саволҳо
1. Оператор чист? Оператор аз операнд чӣ фарқ дорад?
2. Тағйирёбанда аз идентификатор чӣ фарқ дорад?
3. Дар Python чанд навъи операторҳо истифода мешаванд?
4. Барои ҳисобкунии фарқ ва суммаи ададҳои 25 ва 12 аз кадом операторҳо истифода бурдан беҳтар аст?
5. Операторҳои ҳисобкунии ҳосили зарб ва тақсими ададҳои 123 ва 253 чӣ ном доранд? Ин операторҳоро иҷро карда метавонед?
Супоришҳо
6. Мавзӯъро бодиққат хонед ва мафҳумҳои оператор ва операндро маънидод кунед.
7. Фарқи байни мафҳумҳои тағйирёбанда ва идентификаторро бо мисолҳо фаҳмонед.
8. Рамзҳои барномавии дар мавзӯъ овардашударо (оид ба тарзи кори операторҳои арифметикӣ) мустақилона дар компютер иҷро кунед.
Вазифаи хонагӣ
- Саволҳои 1–5-ро шифоҳӣ омода кунед; супориши 7-ро бо ду мисол дар дафтар нависед.
- Супориши 8-ро дар компютер ё лаборатория иҷро кунед.
- Вазифаи хонагии онлайнро («ТИ 10 · Вазифаи хонагӣ · Дарси 14») дар саҳифаи «Супоришҳо» иҷро кунед, агар омӯзгор таъин карда бошад.
Хулоса
- Оператор – амал; операнд – он чизе, ки амал бар он иҷро мешавад.
- Идентификатор – ном (ҳарфҳои лотинӣ, рақам,
_; бо рақам сар намешавад; ҳарфи калон ≠ хурд); тағйирёбанда – ном + қимат. - Ҳафт гурӯҳ: арифметикӣ, бахшиш, нисбӣ, мантиқӣ, узвият, айният, бинарӣ.
/– ҳамешаfloat;//– қисми бутун;%– бақия;**– дараҷа.