Такрор: фасли 6. Масъалаҳо доир ба ченкуниҳо - Геометрия — синфи 9
Хулосаи усулҳо
- Баландии манора — секунҷаи росткунҷаи баробарпаҳлу ва ходача: x=a+b.
- Баландии дудкаш — ходача ва метр: x=cab.
- Баландии теппа — кунҷсанҷ ва метр (ду нуқта):
навбатӣТакрор ва санҷиш: соли таҳсил · 1/3. Такрори сол
1 соат
x=tgβ−tgαatgαtgβ.
Баландӣ аз соя — x=stgα. Масофа байни ду маҳал — баробарии секунҷаҳо: AB=A1B1. Бари дарё — кунҷсанҷ: x=atgα; бе кунҷсанҷ: x=abm. Умқи чоҳ — усули Берунӣ: x=ahd. Масофа аз баландӣ — кунҷи моилӣ: x=sinαH, y=tgαH. Аз харита — масофаи воқеӣ = масофаи харита ⋅N (миқёс 1:N). Мисолҳои ҳалшуда
Мисоли 1. Дар харитаи миқёсаш 1:2500000 масофаи байни ду шаҳр 6,4 см аст. Масофаи воқеӣ чӣ қадар аст?
Ҳал. 6,4⋅2500000=16000000 см =160 км.
Мисоли 2. Барои хонаи чоркунҷаи 4×5 м, баландиаш 2,5 м, коғази девор лозим аст. Паҳнои коғаз 50 см. Чанд сатр (қисмҳои ба баландии хона баробар) ва чанд метр харидан лозим аст (тирезаю дарро ба назар нагиред)?
Ҳал. Периметри хона 2(4+5)=18 м. Сатрҳо: 18:0,5=36. Дарозии умумӣ: 36⋅2,5=90 м.
Мисоли 3. Аз болои манораи 30 м киштиро бо кунҷи моилӣ 25∘ мебинем, баъд ба кунҷи 40∘. Киштӣ чанд метр ба манора наздик шуд?
Ҳал. Масофаҳои уфуқӣ: y1=tg25∘30≈0,466330≈64,3 м, y2=tg40∘30≈ м. Наздик шуд: 64,33−35,75≈28,6 м.
Кор дар синф
Машқҳо
1. Масофаи байни шаҳрҳои Душанбе ва Маскавро, ки дар харитаи миқёсаш 1:20000000 ба 16 см баробар аст, муайян кунед.
2. Паҳнои коғази девор 60 см аст. Барои хонаи андозааш 3,2×6×2,8 м (дарозӣ, паҳно, баландӣ) чанд метр коғази девор харидан лозим аст? Андозаи тиреза ва дарро ба назар нагиред; ҳар сатр ба баландии хона баробар аст ва пурра харида мешавад.
3. Ақрабаки масофасанҷ дар 1000 қадам як бор давр мезанад (расми 1). Агар 1, 10, 150, 1250, 1500 қадам гузошта шавад, ақрабак кунҷи чандградусиро мекашад?
4. Аз болои манораи 45 м киштиро бо кунҷи моилӣ 20∘ мебинем. Масофаи уфуқии киштӣ то пойи манораро ёбед.
5. Бо истифода аз нақшаи шаҳрҳо (расми 2) масофаи воқеии Душанбе то шаҳрҳои Париж, Лондон, Кобул, Макка, Деҳлӣ, Токиоро ёбед (миқёс 1:20000000; ҷавобро то 10 км мудаввар кунед).
6. Ходачаи 2 м соя 3 м медиҳад. Дарахти ҳамсоя ҳамон вақт соя 12 м медиҳад. Баландии дарахтро ёбед.
7. Аз нуқтаи C дар харитаи миқёсаш 1:100000 ба нуқтаҳои A ва B масофаҳо CA=3 см ва CB=4 см, кунҷи ACB=60∘. Масофаи воқеии AB-ро (бо км) ёбед.
Вазифаи хонагӣ
Машқҳои 5 ва 6; ихтиёрӣ — машқи 7.
Санҷиши даҳонӣ: саволҳо барои такрор
Ҷуфт-ҷуфт ҷавоб диҳед. Агар ягон саволро фаромӯш кардаед, ба дарсҳои мувофиқ нигаред. Санҷиши ин фасл дар кори санҷишии солона мешавад.
- Баландии манораро чӣ тавр меёбанд?
- Умқи чоҳро чӣ тавр муайян месозанд?
- Масофаи байни ду маҳалро чӣ тавр меёбанд?
- Аз баландӣ масофаи ягон маҳалро чӣ тавр ҳисоб мекунанд?
- Масофаи байни ду пунктро (маҳалро) аз харита чӣ тавр ҳисоб мекунанд?
- Геометрия дар ченкуниҳои маҳал чӣ аҳаммият дорад?
- Шумо геометрияро дар куҷо татбиқ карда метавонед?
- Масоҳати ҳавлиятонро чӣ тавр ҳисоб мекунед?
- Асбобҳо барои чен кардани масофаҳо кадомҳоянд?
- Кунҷҳоро ба воситаи чӣ чен мекунанд?
- Масофаи байни ду соҳилро чӣ тавр меёбанд?
- Баландии кӯҳро чӣ тавр меёбанд?
- Масоҳати сатҳи мизи хонаатонро чӣ гуна ҳисоб мекунед?
- Масоҳати майдончаи таҷрибавии мактабатонро чӣ тавр ҳисоб кардан мумкин аст?
Дар ин дарс
- Ман метавонам усулҳои боби ченкуниҳоро дар маҳал ҷамъбаст кунам ва ба ҳар масъала усули мувофиқро интихоб кунам.
- Ман метавонам масофаро аз миқёси харита ва масъалаҳои амалиро (коғази девор, масофасанҷ) ҳал кунам.
- Ман метавонам саволҳои назариявии бобро дар ҷуфт ҷавоб диҳам.
Такрор (2 дақиқа)
- Баландии дудкашро бо ходача чӣ тавр меёбанд?
- Бари дарёро бо кунҷсанҷ чӣ тавр меёбанд?
- Умқи чоҳро чӣ тавр меёбанд (усули Берунӣ)?
Ҷавобҳо
- x=cab (секунҷаҳои монанд); 2) x=atgα; 3) x=ahd.
Расми 1. Циферблати масофасанҷ: як давр = 1000 қадам = 360 градус.
Расми 2. Нақшаи схемавӣ: дар хатҳои сурх масофаи Душанбе то шаҳр дар харитаи миқёсаш 1 : 20 000 000 навишта шудааст.Калимаҳои калидӣмиқёскунҷсанҷ (зовиясанҷ)ходачамасофасанҷкунҷи моилӣкунҷи баландшавӣ
Ман дар ин дарс чӣ омӯхтам?Худро санҷед: ✓ ман барои ҳар масъала усули мувофиқро интихоб карда метавонам; ✓ ман масофаро аз харита ҳисоб мекунам; ✗ ман ҳоло ҳам мушкилӣ дорам: ______.
Кадом асбоб кунҷҳоро дар маҳал чен мекунад?
Як ҷавобро интихоб кунед
Ба ҳар масъала формулаи мувофиқро ҷуфт кунед.
Ҳар як унсури чапро бо яке аз рост мувофиқ кунедбаландии дудкаш бо ходача→
бари дарё бо кунҷсанҷ→
умқи чоҳ (усули Берунӣ)→
масофаи уфуқӣ аз баландии H бо кунҷи моилӣ α→
0,839130
≈
35,8