Дарси 4. Равандҳои иттилоотӣ

Раванди иттилоотӣ чист?

Мафҳуми иттилоот бо амалиёти дарёфт, қабул, ғункунӣ, нигаҳдорӣ, захирасозӣ, табдил, сабт, ирсол ва истифода зич алоқаманд аст. Маҷмуи ин амалҳоро равандҳои иттилоотӣ мегӯянд.

Равандҳои иттилоотӣ дар олами зинда, ҷомеа ва техника васеъ паҳн шудаанд. Равандҳои гуногун метавонанд таҷҳизот ва технологияҳои куллан мухталифро истифода баранд. Бинобар ин ҳангоми тарҳрезии системаҳои иттилоотӣ ҳар раванд алоҳида тасвир карда мешавад.

• Дарёфт. Барои дарёфти иттилоот метавонем аз воситаҳои техникӣ (датчикҳо), ҳуҷҷатҳо, шаклҳои (формаҳои) экрании компютерӣ ва ғайра истифода барем.
• Коркард. Барои коркарди компютерии иттилоот протсессорҳо лозиманд. Дар компютерҳои фардии муосир шумораи онҳо аз 10 ҳам зиёд буда метавонад: марказӣ, графикӣ, чопгар ва ғайра.
• Нигаҳдорӣ. Иттилоотро ҳам дар шакли коғазӣ (ҳуҷҷатӣ) ва ҳам электронӣ – дар дискҳои магнитӣ, оптикӣ, флэш-кортҳо ва ғайра – нигоҳ медоранд.
• Интиқол. Барои фиристодани иттилоот барандагони номбаршуда ва шабакаҳои робитавӣ хизмат мерасонанд.

Фаъолияти иттилоотии инсон

Таҷрибаи рӯзгор ва донишҳои одамон дар бораи табиат дар омехтагӣ бо азхудкунии иттилоот рушд кардааст. Маҳз ҳамин раванд ба пайдоиши инфосфера овард. Гарчанде мафҳуми «коркарди иттилоот» ба наздикӣ пайдо шуда бошад ҳам, усулҳои коркарди иттилоотро одамон аз замонҳои қадим медонистанд ва истифода мебурданд.

1. Шифоҳӣ. Дар ибтидо иттилоот аз насл ба насл шифоҳӣ интиқол мешуд. Масалан, малакаҳои касбӣ: тарзҳои шикор, коркарди ғаниматҳо, усулҳои заминдорӣ.
2. Расм. Баъд одамон бақайдгирии симоҳои (образҳои) графикии объектҳоро азхуд карданд. Аввалин расмҳои болосангии ҳайвонот, набототу одамон тақрибан 20–30 ҳазор сол қабл пайдо шудаанд.
3. Хат. Ҷустуҷӯи усулҳои нави бақайдгирӣ ба эҷоди хат оварда расонд. Дар Ҳиндустони қадим одамон дар баргҳои дарахти нахл, дар Бобулистон – дар тахтаҳои сафолин, дар Осиё – дар девори ғорҳо, дар Руси куҳан – дар пӯстлохи дарахти тӯс менавиштанд. Эҷоди хат қадами нави инсон дар нигаҳдорӣ ва интиқоли иттилоот буд.
4. Чоп. Нахустин ҳодисаи инқилобӣ ихтирои таҷҳизоти чопӣ буд. Он ба одамон имкон дод, ки донишҳои касбии худро тавассути барандаи моддӣ – китоб – паҳн кунанд. Вале китоб воситаи мураккаб, нобоб, қимат ва хеле «суст» аст: ҳамаи паҳлуҳои мазмунии он танҳо ҳангоми варақзанӣ ва мутолиа кушода мешаванд ва он ба раванди истеҳсолӣ бевосита таъсир расонда наметавонад. Одам аввал китоби зарурӣ дарёфт мекунад, баъд донишро меомӯзад ва сонӣ истифода мебарад.
5. Нашриёту чопхона. Бо гузашти вақт мубодилаи иттилоот афзуд. Барои ғункунӣ, коркард ва интиқоли иттилоот нашриёту чопхона – саноати иттилоотӣ – пайдо шуд. Рӯзномаву маҷаллаҳо бо теъдоди зиёд нашр мешуданд ва ба одамон ғайр аз иттилооти муфид боз як миқдор маълумоти нолозимро бор мекарданд.