Шабакаҳои компютерӣ захираҳои иттилоотии корхонаҳо ва муассисаҳои як ноҳия, шаҳр, минтақа, давлат ва ҳатто кишварҳои гуногунро ба ҳам мепайвандад. Компютерҳоро бо тарзҳои гуногун ва дар шумораи гуногун пайваст кардан мумкин аст, бинобар ин шабакаҳо чор намуд доранд.
Шабакаи маҳаллӣ
Мисоли беморхона: дар компютери марказӣ (сервер) маълумоти беморон ҷой дорад – ном, беморӣ, давоҳо, вазъ. Дар ҳуҷраи ҳар духтур компютер ҳаст ва ӯ ҳангоми зарурат маълумоти бемори худро мегирад, онро нав мекунад ва барои духтурони дигар (асаб, дил) шароити хуб фароҳам меорад. Ҳамон иттилоот ба шуъбаи бақайдгирӣ низ меравад, то бемор ба духтури дигар роҳхат гирад; дар он ҷо реҷаи кори мутахассисон низ ҷой дода мешавад.
Дигар мисолҳо:
- корхонаи тиҷоратӣ – иттилоот оид ба мол, нарх, фурӯш ва назорати сифат дар сервер нигоҳ дошта мешавад;
- мактаб – шабакаи компютерӣ синфхонаҳои компютерӣ, дигар синфхонаҳо, китобхона ва ҳуҷраҳои роҳбарият (директор ва муовинон) ва устодонро муттаҳид мекунад; ба он баъзан компютерҳои хонандагони ҳамсоя пайваст мешаванд;
- идора – иттилооти сервер ба кормандони зинаҳои гуногун дастрас аст, масалан, барои ҳисобот ва банақшагирии чорабиниҳо; барномаҳои шабакавӣ ба роҳбар имкон медиҳанд, ки ҷаласаҳо, вазифагузорӣ, назорати иҷрои супоришҳо ва санҷиши фаъолияти кормандонро худкор ба роҳ монад.
Шабакаи минтақавӣ
Баъзан корхонаҳои ҳамсоя мехоҳанд аз иттилооти якдигар истифода баранд. Масалан, беморхона, мағоза, мактаб ва корхонае, ки дар як ноҳия ҷойгиранд, шабакаҳои маҳаллии худро ба ҳам мепайванданд: на танҳо корхонаҳо, балки кормандони онҳо низ аз захираҳои иттилоотии ҳамсоя истифода мебаранд.
Мисоли китобхона: барои ҳар китоб номи он, муаллиф, нашриёт, теъдоди нашр, шарҳи мухтасар ва мундариҷа ба компютер ворид мешавад. Агар компютерҳои китобхонаҳои наздик ба ҳам пайваст шаванд, дӯстдорони китоб адабиёти зарурӣ дарҳол меёбанд. Ба компютери китобхонаи марказӣ китобхонаҳое пайваст мешаванд, ки ақаллан як компютери ба шабакаи маҳаллиашон пайваст доранд. Барои пайвастшавӣ хатти телефони муқаррарӣ низ кифоя аст.
Мисоли чиптаи ҳавопаймо: хазиначӣ-оператор дар экран хатсайрҳо, ҷойҳои холӣ ва нархро мебинад ва дархостро ба компютери марказӣ мефиристад; рақами ҷойи фурӯхташуда ҳамон лаҳза аз фурӯш бардошта мешавад. Агар шабака набошад, ҳар рӯз хазиначиён бояд ҷадвалҳоро дастӣ муқоиса кунанд ва вақти зиёд сарф шавад. Бо шабака мусофир чипта пешакӣ ва ҳатто аз шаҳри дигар мегирад.
Шабакаи иттиҳодиявӣ
Ин навъ шабака эҳтиёҷоти иттилоотии ширкат, ташкилот ё иттиҳодияро на танҳо дар як маҳал, балки дар шаҳрҳо, минтақаҳо ва ҳатто давлатҳои дигар қонеъ мекунад. Масалан, шабакаи меҳмонхонаҳо: ҳар меҳмонхона дар шаҳри гуногун ҷойгир аст, вале ҳамааш як ширкат. Шабакаи фурӯши чиптаи ширкати ҳавопаймоӣ низ, агар шаҳрҳо ва давлатҳои гуногунро фаро гирад, чунин шабака аст. Ин шабакаҳо ба мизоҷон дар нуқтаҳои аз ҳам дур хизмат мерасонанд ва филиалҳоро (шуъбаҳоро) ба ҳам мепайванданд.
