Барои он ки иттилооти аз як компютер фиристодашударо компютери дигар қабул карда тавонад, он бояд аз рӯйи қоидаи муайян интиқол ёфта ва қабул карда шавад.
Қоида дар ҳаёт
Барои интиқоли мусофирон бо ҳавопаймо қоидаҳо лозиманд: пеш аз ҳама чипта мегиранд ва ҷойи нишаст банд мекунанд. Агар ин қоида риоя нашавад, ҳар кас ҷойи беҳтарро меҷӯяд, бенизомӣ сар мезанад ва ҳатто мувозинати ҳавопаймо халал мебинад.
Қоидаҳо барои хатсайрҳои дохилӣ ва хориҷӣ гуногунанд; ҳайвоноти дарранда (гург, хирс, паланг) дар нақлиёти ҷамъиятӣ набояд бошанд, чунки барои онҳо қоидаи дигар аст. Ҳамин тавр барои интиқоли иттилоот низ қоидаҳоро на танҳо риоя, балки қатъиян иҷро кардан лозим аст; дар акси ҳол иттилоот ба вақт ва ба суроға намерасад.
Барои чӣ протокол лозим аст
Интиқоли иттилоот мураккаб аст: компютерҳо ва таҷҳизоти шабакавӣ гуногунанд, дар системаҳои амалиётии гуногун кор мекунанд ва барномаҳое доранд, ки форматҳои мухталиф истифода мебаранд. Протоколҳо ин номувофиқиҳоро бартараф мекунанд ва иртиботи компютерҳоро ҳамоҳанг мекунанд.
Вазифаҳои протокол:
- суроға – ба ҳар компютер суроғаи махсус дода мешавад (бо адаптер, рақами телефон ва барномаҳои иртиботӣ муайян мешавад); қоидаҳои суроғасозӣ дар шабакаҳои саросарӣ, новобаста аз стандарти компютер ва системаи амалиётӣ, якхелаанд;
- тақсим ба блокҳо ва тартиб додани онҳо;
- санҷиш ва ҷавоб ба хатогиҳо: агар блок гум шавад, онро дубора пурсидан.
Блокҳо
Иттилоот дар шабака дар шакли дастаҳои алоҳида (блокҳо) интиқол дода мешавад, на дар як сели яклухт: сели яклухт хатро банд мекард ва ҳангоми ҳар хатогӣ миқдор ва мазмуни он коҳиш меёфт – ҳама чиз гум мешуд. Бинобар ин иттилоотро ба якчанд блоки дарозии муайян тақсим мекунанд. Ҳар блок нишонаҳо дорад:
- нишонаи ибтидо ва нишонаи интиҳо – протоколҳо онҳоро мешиносанд ва тамоми интиқолро ҷобаҷо мегузоранд;
- рақам – суроғаи хусусии блок.
Компютери қабулкунанда айнан ҳамон протоколро истифода мебарад, бинобар ин иттилоот бенуқсон мерасад. Агар блок тасодуфан нодуруст фиристода шавад ё гум шавад, система онро аз рӯйи рақам дарёфт мекунад ва аз нав дархост мекунад. Ин ба интиқоли қуттиҳои почтавӣ шабеҳ аст: ҳар қуттӣ суроға ва нишона дорад ва агар нарасад, онро дубора мепурсанд.
TCP/IP
Иттилоотро барномаҳои гуногун тайёр мекунанд, вале дар шабака он бояд аз рӯйи як стандарт интиқол шавад; барои ин якчанд намуд протоколҳои иртиботи шабакавӣ рӯйи кор омаданд. Аз солҳои 70-уми асри XX дар Интернет протоколи байналмилалии TCP/IP (Transmission Control Protocol / Internet Protocol) амал мекунад. Он барои бемарказ кардани идораи шабакаи саросарӣ сохта шудааст: Интернет маркази ягона надорад, бинобар ин агар як гиреҳ (сервер ё шабака) аз кор монад, тамоми шабака қатъ намешавад. Агар як хат вайрон шавад, иттилоот ба таври худкор аз хати дигар меравад. Блокҳои як паём аз роҳҳои гуногун рафта метавонанд: барои қабулкунанда фарқ надорад, ки иттилоот аз кадом хат расид. Дар макони таъйиншуда блокҳо аз нав яклухт шуда, ба қабулкунанда дода мешаванд.
